Borys Strugackij Poszukiwanie przeznaczenia Albo 27 twierdzenie etyki Moim miĹ‚ym przyjacioĹ‚om, z ktĂłrymi wciÄ…ĹĽ, częściej lub rzadziej, siÄ™ spotykam, i tym, z ktĂłrymi być moĹĽe nie spotkam siÄ™ juĹĽ nigdy WYDAWMICTWO AMBER Sp. z o.o. 00-108 Warszawa, ul. Zielna 39, tel. 6204013,620 8162 Warszawa 2000. Wydanie I Druk: Wojskowa Drukarnia w Lodzi Spis treĹ›ci Część 1 Szczęśliwy ChĹ‚opiec RozdziaĹ‚ 1 RozdziaĹ‚ 2 RozdziaĹ‚ 3 RozdziaĹ‚ 4 RozdziaĹ‚ 5 RozdziaĹ‚ 6 RozdziaĹ‚ 7 RozdziaĹ‚ 8 Część 2 Ĺ»egnaj szczęśliwy chĹ‚opcze RozdziaĹ‚ 1 RozdziaĹ‚ 2 RozdziaĹ‚ 3 RozdziaĹ‚ 4 RozdziaĹ‚ 5 RozdziaĹ‚ 6 RozdziaĹ‚ 7 RozdziaĹ‚ 8 Część 3 Notatki pragmatyka RozdziaĹ‚ 1 RozdziaĹ‚ 2 RozdziaĹ‚ 3 RozdziaĹ‚ 4 RozdziaĹ‚ 5 RozdziaĹ‚ 6 RozdziaĹ‚ 7 RozdziaĹ‚ 8 RozdziaĹ‚ 9 Część 4 Boss, gospodarz, prezydent RozdziaĹ‚ 1 RozdziaĹ‚ 2 RozdziaĹ‚ 3 RozdziaĹ‚ 4 RozdziaĹ‚ 5 RozdziaĹ‚ 6 RozdziaĹ‚ 7 RozdziaĹ‚ 8 RozdziaĹ‚ 9 RozdziaĹ‚ 10 RozdziaĹ‚ 11 RozdziaĹ‚ 12 Część 1 Szczęśliwy ChĹ‚opiec RozdziaĹ‚ 1 W ĹĽyciu przychodzi nieoczekiwanie taki moment, kiedy czuje siÄ™ potrzebÄ™ podsumowania - powiedziaĹ‚ wtedy StanisĹ‚aw - I niekoniecznie musi siÄ™ to przydarzyć na starość (StanisĹ‚aw zamyĹ›liĹ‚ siÄ™ gĹ‚Ä™boko). I nie musi nastÄ™pować to z ĹĽadnego specjalnego powodu! A dzieje siÄ™ to tak: ĹĽyje sobie ktoĹ› w zamkniÄ™tym Ĺ›wiecie, zajÄ™ty swoimi sprawami, i nagle odrywa siÄ™ od nich i mĂłwi:,,No cóż, Ĺ‚askawco, wyglÄ…da na to, ĹĽe juĹĽ najwyĹĽszy czas na podsumowanie..." Wikontowi spodobaĹ‚ siÄ™ ten fragment, powiedziaĹ‚ wiÄ™c do sĹ‚uchawki: "KupujÄ™ to. Zapisuj...". Ale StanisĹ‚aw oczywiĹ›cie nie zaczÄ…Ĺ‚ niczego zapisywać - wsĹ‚uchiwaĹ‚ siÄ™ w swoje wnÄ™trze, rozumiejÄ…c, ĹĽe to znak. Odczucie stopniowo zanikaĹ‚o, traciĹ‚o ostrość .. .dookreĹ›lenie... swojÄ… poczÄ…tkowÄ… bezwzglÄ™dnÄ… doniosĹ‚ość... jasnÄ… niewzruszoność szczęśliwego wiersza... Nie zrozumiaĹ‚ jednak, co teĹĽ tak nagle powinien podsumować DziaĹ‚o siÄ™ to w tysiÄ…c dziewięćset siedemdziesiÄ…tym roku, wiosnÄ…, w dniu, w ktĂłrym StanisĹ‚awowi stuknęło trzydzieĹ›ci siedem lat. DokĹ‚adniej wieczorem tego dnia, a jeszcze dokĹ‚adniej - w nocy. Kiedy wszyscy goĹ›cie juĹĽ poszli, mama zabraĹ‚a siÄ™ za sprzÄ…tanie, a StanisĹ‚aw razem ze swoim przyjacielem Wiktorem Kikoninem (zwanym Wikontem) poszli siÄ™ przewietrzyć, a potem postanowili jeszcze troszkÄ™ posiedzieć - tym razem u Wikonta. ByĹ‚a butelka vin rosÄ™, byĹ‚a mocna kawa ze Ĺ›liwkowÄ… konfitu rÄ…, cichutko graĹ‚a gitara, a dwĂłch twĂłrcĂłw, prawdziwych poetĂłw, dwĂłch bliskich przyjaciół, braci prawie, Ĺ›piewaĹ‚o z przejÄ™ciem: Kurczowo wciÄ…ĹĽ ster dzierĹĽy rÄ™ka, Choć mgĹ‚a przecięła maszt i fok. Strach marynarza serce nÄ™ka, Gdy przed nim tylko wiatr i mrok. (Wiersze wspĂłlnego autorstwa Krasnogorowa i Kikonina, muzyka takĹĽe). Nie wiedzieć czemu StanisĹ‚aw przypomniaĹ‚ sobie, ĹĽe kilkakrotnie tonÄ…Ĺ‚, a dokĹ‚adnie trzy razy. Po raz pierwszy - kiedy byĹ‚ maĹ‚y, jeszcze przed wojnÄ…, w jakimĹ› stawie w Parku LeĹ›nym. Mama siedziaĹ‚a na brzegu i rozmawiaĹ‚a z ciociÄ… Lida, a maĹ‚y SĹ‚awa kapaĹ‚ siÄ™. najpierw w pĹ‚ytkiej wodzie, a potem zachciaĹ‚o mu siÄ™ pĂłjść gĹ‚Ä™biej. Na poczÄ…tku czuĹ‚ grunt pod nogami, dalej pojawiĹ‚a siÄ™ cienka i obrzydliwa warstwa muĹ‚u, jeszcze dalej chyba jakaĹ› potĹ‚uczona cegĹ‚a, a potem wszystko zniknęło. A pĹ‚ywać SĹ‚awa nie umiaĹ‚. Ze strachu otworzyĹ‚ szeroko oczy i zobaczyĹ‚ mÄ™tne Ĺ›wiatĹ‚o u gĂłry, rozkoĹ‚ysanÄ… ciemność z przodu, i zaczÄ…Ĺ‚ siÄ™ rozpaczliwie miotać, wiedzÄ…c juĹĽ, ĹĽe zginie. Nagle pod nogami znowu poczuĹ‚ coĹ› twardego z cieniutkÄ… warstwÄ… muĹ‚u. Szybko wydostaĹ‚ siÄ™ na brzeg i usiadĹ‚ obok mamy na rozĹ‚oĹĽonym kocu. Nikt niczego nie zauwaĹĽyĹ‚. I nic siÄ™ nie zmieniĹ‚o dookoĹ‚a. Nagle przyszĹ‚o mu do gĹ‚owy, ĹĽe tak naprawdÄ™ dawno juĹĽ utonÄ…Ĺ‚, a na kocu siedzi zamiast niego ktoĹ› inny, co gorsza nikt nie zwraca uwagi na tÄ™ waĹĽnÄ… okoliczność. I wtedy siÄ™ przestraszyĹ‚. Drugi raz byĹ‚ znacznie ciekawszy, w sumie to dość dziwna historia. JuĹĽ w czasie wojny, podczas ewakuacji - mieszkali wtedy w wiosce KiszĹ‚a w obwodzie czkaĹ‚owskim - SĹ‚awa i dzieciaki z wioski wymyĹ›lili, ĹĽe popĹ‚ywajÄ… sobie Ĺ‚ĂłdkÄ…. W piÄ…tkÄ™ wsiedli do Ĺ‚Ăłdki, wziÄ™li siÄ™ za wiosĹ‚a, gdy nagle Tolka Brunow wrzasnÄ…Ĺ‚ strasznym gĹ‚osem i zrobiĹ‚ siÄ™ biaĹ‚y jak Ĺ›ciana. Samo to wzbudziĹ‚o w nich paraliĹĽujÄ…cy strach, ale SĹ‚awa zobaczyĹ‚, dlaczego Tolka wrzeszczy: na rufie, na podartych szmatach siedziaĹ‚ ogromny, obrzydliwy zielony pajÄ…k z czerwonymi plamami. ByĹ‚ wielkoĹ›ci pięści. SĹ‚awa nie mĂłgĹ‚ sobie potem przypomnieć, jakim cudem wszyscy znaleĹşli siÄ™ w wodzie, nie przewracajÄ…c przy tym Ĺ‚Ăłdki. Do tego czasu SĹ‚awa nauczyĹ‚ siÄ™ juĹĽ pĹ‚ywać. WynurzyĹ‚ siÄ™ i gdy miaĹ‚ zamiar ruszyć ze wszystkich siĹ‚ do brzegu, zauwaĹĽyĹ‚, ĹĽe tuĹĽ przed nim, rozkĹ‚adajÄ…c zielone nogi na wszystkie strony, koĹ‚ysze siÄ™ ten sam pajÄ…k i patrzy na niego krwawym rojem bĹ‚yszczÄ…cych oczek. MiaĹ‚ ich chyba z milion. W tym momencie SĹ‚awa zemdlaĹ‚. Niczego wiÄ™cej nie pamiÄ™taĹ‚. Później chĹ‚opcy opowiadali, ĹĽe unosiĹ‚ siÄ™ nieruchomo tuĹĽ pod powierzchniÄ… tak, ĹĽe tyĹ‚ gĹ‚owy wystawaĹ‚ mu spod wody, i ĹĽe byĹ‚ zupeĹ‚nie nieprzytomny. Szybko go wyciÄ…gnÄ™li i ocucili. PajÄ…ka nikt wiÄ™cej nie widziaĹ‚. Potem, wiele lat później, w Leningradzie, gdy byĹ‚ juĹĽ dorosĹ‚y, SĹ‚awa sprawdziĹ‚ mnĂłstwo nazw stawonogĂłw i nawet chodziĹ‚ siÄ™ poradzić do Muzeum Przyrody, ale ten dziwny i straszny pajÄ…k nie byĹ‚ znany biologii. Nie istniaĹ‚ w przyrodzie, a przynajmniej w rosyjskim klimacie. A o trzecim toniÄ™ciu... wtÄ…pniÄ™ciu... "zanurzeniu w wodÄ™, fatalnym, bez wyjĹ›cia"... o trzecim StanisĹ‚aw nie lubiĹ‚ wspominać, a tym bardziej opowiadać. Tonęła caĹ‚a grupa - szeĹ›ciu chĹ‚opakĂłw i cztery dziewczyny: zapadli siÄ™ pod lĂłd na Ĺadodze z caĹ‚ym ekwipunkiem; ze swoimi potwornie ciężkimi plecakami, z namiotami... Jedna dziewczyna utonęła, a SĹ‚awa siÄ™ wydostaĹ‚. PrawdÄ™ powiedziawszy, miaĹ‚ siÄ™ nie wydostać, ale siÄ™ wydostaĹ‚... I od tego siÄ™ zaczęło. W sumie ni z tego, ni z owego. ZupeĹ‚nie przypadkowo. OpowiedziaĹ‚ te trzy historie Wikontowi i Wikont (nie bez goryczy) przyznaĹ‚, ĹĽe sam ani razu nie tonÄ…Ĺ‚. Nie liczÄ…c historii z dzieciĹ„stwa z wybuchem zapalnika, nigdy nie znalazĹ‚ siÄ™ w niebezpieczeĹ„stwie. StanisĹ‚aw byĹ‚ zdziwiony. Natychmiast przypomniaĹ‚ sobie jeszcze dwa albo trzy przypadki, kiedy byĹ‚ o wĹ‚os od Ĺ›mierci. Nie uwierzyĹ‚ Wikontowi. UznaĹ‚, ĹĽe coĹ› krÄ™ci. To byĹ‚ krÄ™tacz, zwykĹ‚y krÄ™tacz. PracowaĹ‚ w "skrzyni", i w ogĂłle nie wiadomo byĹ‚o, czym siÄ™ tam zajmuje. "A tam, różnymi bzdurami..." - odpowiadaĹ‚ zwykle na pytania, wykrzywiajÄ…c przy tym pogardliwe bladÄ… twarz. KĹ‚amaĹ‚. MoĹĽna siÄ™ byĹ‚o domyĹ›lić, ĹĽe wcale nie zajmowaĹ‚ siÄ™ bzdurami. W ciÄ…gu ostatnich piÄ™ciu lat chyba ze sto razy byĹ‚ za granicÄ…. I to zawsze w jakichĹ› dziwnych krajach, do ktĂłrych normalni radzieccy obywatele nigdy nie jeĹĽdĹĽÄ…. Brazylia, Lesoto, Gujana... Nie wiadomo dlaczego Iran. Po cholerÄ™ radziecki obywatel, ktĂłry skoĹ„czyĹ‚ Czwarty Medyczny, jeĹşdzi do Iranu? Wydobycie od Wikonta jasnej odpowiedzi byĹ‚o niemoĹĽliwe. Nigdy nie opowiadaĹ‚ o swojej pracy. Nikomu. PrawdÄ™ mĂłwiÄ…c, nie byĹ‚o komu opowiadać. Poza StanisĹ‚awem nie miaĹ‚ przyjaciół. Kiedy u StanisĹ‚awa spotykaĹ‚o siÄ™ staĹ‚e towarzystwo, Wikont (czasami) nagle zaczynaĹ‚ opowiadać o obcych krajach. ByĹ‚ z niego dobry gawÄ™dziarz. Kiedy miaĹ‚ natchnienie, wszyscy sĹ‚uchali go niemal nie oddychajÄ…c, jakby siÄ™ bali, ĹĽe przestanie opowiadać rĂłwnie nagle i bez przyczyny, jak zaczÄ…Ĺ‚. Zawsze zaczynaĹ‚ od poĹ‚owy, od jakiegoĹ› wyrwanego z kontekstu fragmentu, ktĂłry dla niego byĹ‚ najwaĹĽniejszy. - ... BiaĹ‚y pas dookoĹ‚a gĂłry... - zaczynaĹ‚ na przykĹ‚ad. - BiaĹ‚e drzewa... a wĹ‚aĹ›ciwie biaĹ‚e szkielety drzew w mdlÄ…cej, trujÄ…cej mgle. Jakby pod nogami byĹ‚a nie dzika gĂłra, tylko jakiĹ› zapomniany przez Boga parujÄ…cy cmentarz... cmentarz dla nie-ludzi... A we mgle... kolczaste roĹ›liny z ostro zakoĹ„czonymi liśćmi, na ktĂłre mĂłwiÄ… "korona cierniowa"... I gigantyczne pajÄ…ki, tkajÄ…ce miÄ™dzy nimi pajÄ™czynÄ™... Ziemi w ogĂłle nie widać, wszÄ™dzie tylko obrzydliwy mech i jamy peĹ‚ne czarnej wody, a na kaĹĽdym biaĹ‚awym pniu obrzydliwe, oĹ›lizgĹ‚e, kolorowe grzyby... WÄ…ska twarz Wikonta robiĹ‚a siÄ™ szara, jakby z jakiegoĹ› nie znoĹ›nego bĂłlu, gĹ‚os cichĹ‚ - wspomnienia mÄ™czyĹ‚y go jak choroba. Te opowieĹ›ci, a nawet nie tyle one, co sposĂłb opowiadania, wywieraĹ‚y na sĹ‚uchaczach ogromne wraĹĽenie. Na StanisĹ‚awie rzecz jasna teĹĽ. W takich chwilach Wikont wydawaĹ‚ mu siÄ™ nadczĹ‚owiekiem, albo czĹ‚owiekiem z piekĹ‚a, albo nawet wilkoĹ‚akiem - po prostu go nie poznawaĹ‚... A potem nagle zobaczyĹ‚ jednÄ… z opowieĹ›ci Wikonta w ksiÄ…ĹĽce wydanej przez Gieografgiz (chyba byĹ‚o to W sercu lasu). ZgadzaĹ‚o siÄ™ co do sĹ‚owa. W pierwszej chwili nie uwierzyĹ‚ wĹ‚asnym oczom. WĹ›ciekĹ‚ siÄ™. Potem jednak wpadĹ‚ w zachwyt. Później pomyĹ›laĹ‚: po cholerÄ™ on to robi... snob wyszmelcowany? ByĹ‚ snobem. Snobem pod kaĹĽdym wzglÄ™dem - w rozmowach, gustach literackich, w ĹĽyciu. ZajmujÄ…c kolejkÄ™ przed kioskiem z piwem, pytaĹ‚ z nieopisanÄ… wyniosĹ‚oĹ›ciÄ…: "N-no, kto siÄ™ tutaj nie boi przyznać, ĹĽe jest ostatni?". TrzÄ™sÄ…cy siÄ™, rozwĹ›cieczeni, skacowani alkoholicy byli zdruzgotani... Na niziutkim lakierowanym stoliku trzymaĹ‚ gĹ‚adkÄ… drewnianÄ… miskÄ™, czarnÄ…, ze zĹ‚otymi smokami. Z wyspy Mindanao. Miska byĹ‚a peĹ‚na fajek. MiaĹ‚ ich chyba ze trzydzieĹ›ci - od koĹ›lawych murzyĹ„skich fajeczek wĹ‚asnej roboty do ciężki...
ALL_THE_BEST