VII.Pierwiastki
Odtrutki(helaty): 1.Dimerkapral=BAL(++As,Hg). 2.Dimerkaptopropanosulfon=DMPS (++As, Mg/+Cu). 3.Kwas dimerkaptobursztynowy=DMS (++As,Mg,Pb). 4.Wersenian disodowo-potasowy=EDTA (++Pb/+Cr,) 5.Penicylamina=Cuprenil (++Cu/+Hg,Pb,Zn) 6.Kwas dietylenotiaminopentooctowy=DTPF. 7.Deferoksamina=desferal(++Fe). Wykorzystuje sie inne metody:a)zatrucie fluorem-zw.Ca. b)szczawiany-zw.Ca. c)Arsenowodor, fosforowodor przy fosforku cynku-parafina zapobiega uwalnianiu. d)Jod-podajemy skrobie. e)zatrucie doustne azotanem srebra-NaCl. f) fosforan i fosforek cynku- nadmanganian potasu.
Pierwiastki:
Kadm, arsen, selen- zatrucia ostre b.rzadko. istotne sa podostre i chroniczne. ↓się wydajnosc, nie zawsze objawy patognomomiczne. Hg, Pb, Kadm i As sa monitorowane w prod.rosl. I zw.w Polsce i UE.
Hg, Pb, Kadm i As-1 nie potwierdzono jakichkolwiek ich funkcji w organizmie( arsen niegdys podawany był w paszy jako stabilizator), 2 ulegaja w org.kumulacji w roznych narzadach. 3 właściwości teratogenne, embrio i fetotoksyczne oraz sa czynnikami karcynogennymi.4 wchodza w srod.w rozne ogniwa lancucha troficznego.
1.Kadm-( Antagonisci: Zn, Se, Cu). najb.toksyczny, w surowcach energetycznych, glowne zrodlo zanieczyszczenia gleb-nawozy P-owe. Z gleby latwo pobierany przez rosliny-ulatwia zakwaszenie gleby. Wchlanianie w przew.pok. zalezy od formy chem, wieku, niskiej zaw.Fe,bialek, Ca++ w diecie. Metalotioneina ulatwia wchlanianie kadmu. Powstawanie jej powoduje kadm przy niedoborze Zn i Cu. Kadm kumuluje się glownie w nerkach oraz w przysadce i jajnikach. Embriotok.i teratogen.towady glowy, konczyn,brak lub niedorozwoj zuchwy, rozszczep podniebienia.poza tym uszkodzenia lozyska i ukl.moczoplciowego i zwiazane z nimi choroby. U starszych org.rak prostaty. W Japonii choroba itai-itai.
Objawy: swinie-↓apetytu,wymioty,silna biegunka. Cieleta9-22tyg zgrubienie stawow,wypadanie wlosow, luszczenie naskorka. Zw otrzymujace 2560ppmKd gina po 2-8tyg. Kd hamuje ee, posiada wlasc.kumulacyjne i zdolnosc trwalego wiazania się z tkankami.
Sekcja: zawaly w plucach, uszk.nerek, wychudzenie, zwyrodnienie m.sercowego lub przerost(przewlekle).Leczenie: brak
2.Arsen- latwo rozp.w kwasnej glebie, w Polsce wyst.lokalne przekroczenie dopuszcz.zawartosci As w glebach, osadach sciekowych. Zrodla- przemysl metalurgiczny, chemiczny, energetyka(spalanie wegla do 200mg/kg). Splukiwany do zb.wodnych ulega utl.i metylacji. Alkilowe zw.As sa latwiej przyswajalne przez org. Latwo pob.prezez rosliny magazynuje się w korzeniach, bulwach i starych lisciach. Szkodliwe stezenie ↑50mg/kgmc. Roslina wskaznikowa-dalgezja. Najb.toks.zw.wyst.w rybach(arsenobetaina); skorupiaki(arsenocholina). FAO/WHO- tyg.spozycie As na osobe to 1000mg. Zrodlo zatruc to woda. Indie, tajwan, meksyk- ↑nowotworow skory,pluc, nerek, watroby. Choroba czarnej stopy. Rozpoznanie- badanie lab.zwierzat. wzrost poziomu we krwi,nerkach i watrobie. Dzialanie- drazniaco, uszk.naczyn wlos.,resorbowany przez skore, oddech,przewod pok. Wydalanie z kalem, moczem, mleko i gruczoly.
3.Arszenik- przy wys.stez.zejscie smiertelne, kumulacja As w kosciach, skorze, zrogow.tkankach i wlosach. Objawy dopiero po przekroczeniu granicy i zejscie. Po wchlonieciu dziala rozszerz.na naczynia krw.,porazajaco-↓cis.krwi,↑przepuszcz.naczyn. dzialanie- wiaze się z gr.tiolowymi enzymow, inchibicja. Rozkojarzenie proc.fosforylacji oksyd.,↓prod.en. zatrucia maja przebieg nad,-ostry,pod,przewlekły.Postac ostra,podostra-spadek mlecznosci,brak apetytu, atonia żwacza,obfite krwawe biegunki,spadek reakcji na bodzce,zaburzenia równowagi,niedowlady i porazenia tylu,drgawki poszczegolnych miesni,bł.sluzowa zółtobrunatna lub czerwona,samice ciezarne-ronienia.przewlekłe –zaburzenia przewodu pokarmowego,ronienia,jałowość,porażenia,wychudzenie,zgrubienie skóry,wypryski i owrzodzenia,wypadanie włosów.zmiany anatomopatologiczne-ostre.podostre(zaczerwienie błony sluzowej,wybroczyny,watraba zwyrodniona miąższowo i tłuszczowo)przewlekłe(wychudzeniezwłok,zmainy na skórze, nieżyty przw.pokarm.).wywiad – bada.laborat.wody i paszy-brak objawów pitognomonicznych.Leczenie –środki wymiotne,płukanie żąłądka, węgiel,zw.olejowe,glukoza+pł.fiziol.
4.Selen-wielowartościowy odIIdoVI-to determinuje zmiany zachowania się zwiazkow a przede wszystkim powstania różnych form mobilnych.Żródła:wegiel, ropa naftowa do 1mg/l.Caharakterystyczna cecha jest to,ze w glebach alkalicznych wyst.najczesciej w postaci Selenianow-łatwo rozpuszczalne i pobierane przez rosliny. To w srodowisku zasadowym –traktownie jako pierw.toks.Na terenach USA wypasanie zwierzat powodowalo zawsze zatrucia .waskie granice niedobory i toksycznosci.Selenian łatwo ropzuszcza się w wodzie, łatwo przez rosliny i najbardziej niebezpiecz.Różne formy selenianiu w glebie ulegaja biometylacji-dobre formy-atmosfera.W polsce norma 0.01-0.08mg/lpowietrza.Roslina wskaznikowa Traganek-wszystkie łąki w polsce gł.niedobory selenowe w glebie.zwiekszanie wystepuje w spalaniu wegla-gorny i dolny slask.czosnek gromadzi najwiecej gdy gleba jest zasadowa.selen czosnku zabezpiecza przed uszkodzeniem naczyn,wylewami,zawalami..
1)wchodzi w peroksydaze glutationowa2)pełni funkcje oksydacyjno-redukcyjne3)skład cytochromów4)pełni role detoksacyjną łącząc się z HG,Pb-chwilowo unieczynniajac.
Bioprzyswajalnosc-zalezy od formy wyst.składu pozywinia, indywidualnych własciwosci org.najłatwiej pobierane seleniany,aminowe pohodne cysteiny,cystyny,metioniny.Dieta bogata w białka niskocząsteczkowe.witA,E,C+Se-kompleks cytooksydacyjny.
Badania epidermiologiczne-w diecie pokarmowej.Polacy zbyt małowartości Se.zapotzrebowanie zwierzat pokrywa 100mg/kg m.c w paszy.Objawy kliniczne niedoboru- a)ludzie(martwica watroby, duze ryzyko ch.nadcisnieniowej,nowotwory,zaburzenia funkcji tarczycy b)zwierzeta(zwyrodnienie serca,zwyrodnienie watroby,nieprawidlowe ukształtowanie tk.twardych.Toksycznosc ostra –osłabienie tetna,dusznosc,wzdecia,sinica,zejscie smiertelne,podostra-zaburzenia wzroku,osłabienie miesni-zaburzenia ruchowe,Zmiany anatomopatologiczne-marskosc i martwica watroby,przerost sledziony.Zatrucia przewlekłe –ch.ługowa,wypadanie włosów, bolesność konczyn,kulawizny,zniekształcenie kopyt, ogólne wyniszczenie. Zmiany anat.patolog.przy zatruciach przewlekłych-atrofie miesnia serca i watroby,ubytki na powierzch.stawowych kk.długich. ciezarne ronienia, teratogennosc u plodow.
5.Miedż- wyst.powszechnie.z gleby latwo się rozpuszcz.bogate ziemie gromadza Cu ale nie przyswajaja.Srodowiskowo-sadownictwo, ogrodnictwo,grzybobójczo.przem-huty i kopalnie.drogi komunikacyjne,odpady z oczyszczalni.Cu we wszystkich tk.zwierzec.u ssaków poziom jej stabilny- ubytki miedzi i ilosci wprowadzone sa niewielkie- suplementacja niekorzystna. Gromadzona jest w atrobie ok.kilkadziesiat mg/kg w watrobie cielat,owiec,prosiat. B.malo w watrobie krolikow. Watroba pelni funkcje detoksykacyjne i magazynuje 300-400mg/kg Cu.Cu tworzy poleczenia z kwasem nukleinowym, może powodowac trwale zmiany w ich strukturze, zaburza właściwości biochemiczne i genetyczne. Świnie-leczenie bakteryjnych infekcji p.pok.-podanie bardzo wysokich do3000mg/kg zwiazkow tlenku cynku.moga wiec wyst.niedobory Cu.Cu+Kd(kadm)-szczególnie u mlodych zwierzat kadm powoduje ograniczenie pobierania i akumulacji Cu w watrobach i nerkach.Cu+Ca- niejednoznaczne zalezy od rodzaju zywnosci i preparatu. Ca w duzych ilosciach gromadzi Cu, w innych wypadkach zmniejsza przyswajalnosc Cu.Ca to czesty lek.Cu w org.wyst. w seruloplazmie, we krwi w postaci kompleksu z kw.glutaminowym, ktorw to poleczenie jest metabolizowane przez ceruloplazmine. Cu+aa lub+ albuminy-watroba-nerki-jelita-inne tkanki.Głowny magazyn to komorki watrobowe i w watrobie wystepuje Cu w frakcji rozpuszczalnej. W watrobie wchodzi w sklad:-oksydazy cytochromowej, dysmutazy nadtlenkowej. Całym procesem regulujacym wydalanie,transport i magazynowanie Cu jest metalotioneina.Wydalanie: gł.z kałem Cu stabilna z watroby do woreczka żółciowego-p.pokar-wtornie przyswojone i zmagazynowane w watrobie. Obrot przy malej stracie przy obrocie jelitowym.Choroba Wilsona- genetyczna u ludzi. Przyczyną jest niedobor celuroplazminy. Głównie u mezczyzn. Zywotnosc do 20 roku zycia żółtaczka, przerost śledziony,zaburzenia CUN przypominajace zespół choroby Perkinsona.Objawy w zatruciach.-ostre(uszkodzenie watroby,uszkodz.naczyn wlosowatych,sinica,zejscie smiertelne na skutek porazenia oddechowego)przewlekle(watroba-zmiany strukturalne,zmniejszenie Hb krwinek czerwonych i hematokrytu, uszkodzenie nerek)Bydło-objawy,ostre zatrucia(wymioty,slinotok,przekrwienie bł.sluzowej, nadzerki, porazenia, zaparcia_przewlekle(zoltaczki, niedokrwistosc,krwiomocz)owceLobrzeki i wypryski,na skorze glowy,wypadanie welny)zmiany sekcyjne(zapalenie przew.pokarm.,przekrwienie,brunatnożółte zwyrodnienie, wybroczynowosc)Postepowanie(srodki adsorbcyjne i siarka, płukanie żąłądka, chelaty,Bal-ostre)pkt.krytyczny(20mg/kg m.c owiec, 200mg/kg dla bydla)
6.Żelazo-w środowisku rudy, magnetyt,hematyt,syderyt. Śr.odżywcze, multiwitaminy z Fe, preparaty dożylne z Fe, produkty spożywcze zawierające wątrobę.Funkcje:1)funkcjonalne-w hb, mioglobina,czynnik zw.hemowych i niwhemowych2)transportowe-transferyna3)zapasowe-ferrytyna,heuosyderyna.Absorbcja Fe jestdo 10% w zal.od wieku zwierzecia, Fe +II zostaje uchwycone przez enterocyty w kosmkach jelitowych i łączy się z ferrytyna.Ferrytyna jest zwiazkiem, który gromadzi Fe we wszystkich tkankach i narzadach, gł w ukł.siateczkowo-śródbłonkowym, w szpiku kostnym i hepatocytach watroby. W wyniku reakcji oksydacyjno-redukcyjnych jony zelazowe FeII zostaje odlaczone-przechodzi do osocza, ponownmie utlenione i laczy się z transferyna w tej postaci do szpiku, mm. I tkanek. Ma małe straty w organizmie. Niewielkie straty-uzupelnianie niewskazane, wyj.problemy z wchłanianiem. Zabezpiecza pule Fe także hemosyderyna-Fe które powstaje w trakcie uszkodzenia fiziologicznego krwinek(ok.100dni)Wrażliwość:prosieta-niedokrwistosc, starsze zwierzeta-jednostki chorobowe usuwajace Fe.Objawy w zatruciach:ostre(nerwowe objawy-nadpobudliwosc, zahamowanie przysrostow masy ciala)chroniczne(zaparcia, zatrucia załadkowe,biegunki, uszkodzenia naczyn krwionosnych)
7.Fluor-przedewszystkim zwiazek kredy do zatruc i objawów-srodowiskowe oddziaływanie.Produkcja szkła ,emalii,prod,superfosfatatu-okolice maja zwiekszone ilosc F w srodowisku i u zwierzat. Woda fluorowana stosowana i produkcja superfosfatatu.Główne miejsca kumulacji o kości ok.90% gł. W zewn.warstwie i nasadach kosci dlugich, żeby.mniejsze ilosci:paznokcie i włosy. Mechanizm działania:F i fluorki bezposrednio działaja toksycznie na komorki, zaburzaja przemiane Ca, w procesach enzymatycznych szczególnie na metaloenzymy zalezne od Mg, Fe,Cu i Ca. Hamuja aktywnosc kwasnej fosfatazy, hamuja aktywnosc ee.bioracych udzial w krzepnieciu krwi:nastepstwo wiazania F z jonami Mn i Ca-aktywatory tych ee.hamuja oddychanie tkankowe, przemiane weglowodanow,synteze hormonow gł.przytarczycowych, tarczyct i przysadki. Z Ca++ nierozpuszczone polacznia spada stopien Ca w surowicy krwi. Ponadto F jest zw,działajacym żrąco na skore, może przenikac pod naskorek do glebiej lezacych tkanek powodujac martwice.Istota działania: blokada Ca i jego unieczynnianie, co daje okreslone nastepstwa i skutki. Zatrucia ostre mogą wystapic u wszystkich gatunkow zwierzat. Najbardziej wrazliwe i najczesciej narazone jest bydło. Wśród bydła głównie okres laktacji i ciazy.Objawy:ostre(wymioty, biegunki,utrata wrazliwosci na bodzce, osłabienie krazenia,zapasc,zejście smiertelne)przewlekle(dotyczy zebow i kosci,słabe osadzenie w zebodolach,nierownomierne scieranie zebow,brunatne plamy na zebach,ubytki szkliwa, kosci-guzy, kosci sa kruche i lamliwe,objawy rozmiekania i odwapniania kosci, kulawizny, zapalenia stawow,wychudzenie, brak mlecznosci)Zmiany antomopatologiczne:ostre(krwotoczne zapalenie p.pok.,tresc p.pok zmieszana z krwia, zwyrodnienia,krew plynaca i ciemna)przewlekle(w narzadach slabozaznaczone,wychudzenie zwlok, zmiany w zebach i kosciach) postepowanie:ostre(woda wapienna, sole wapniowe,)przewlekle(inna pasza, podwyzszony poziom weglanu wapnia,dodatkowe podawanie wit.D) objawy dotyczace zmian w kregoslupie u ludzi:usztywnienie kregoslupa, zmniejszona ruchliwosc stawow, wyrosla kostne,rozmiekanie kosci.podobne:osteoporoza-zatrucie kadmem zatrucie F-zmiany dotycza zebow, a kol-nie ma tych zmian.
8.Chrom-wyst.we wszystkich tkankach roslinnych od tysiecznych czesci do 1mg/kg.przyjmowanie Cr p.rosliny nie jest selektywne-rosliny na roznych glebach maja rozne stezenie-potencjalne zatrucie zwierzat. Cr we wszystkich tkankach zwierzecych i jego zawartosc ulega zroznicowaniu w zaleznosci od:organimu,wieku,tkanek i organow. Przyjmuje się ze zawartosc Cr w roznych tkankach setnej czesci do 1mg/kg. W przypadku podejrzenia o o zatrucie możemy stwierdzic zwiekszony stopien.Źródła:farby, garbarstwo,spalanie wegla, scieki komunikacyjne i ich nawozy na pola,w przypadku Cr toksycznosc jego dla zwierzat uzalezniona od wartosciowosci.w przypadku III wartosciowosci jest malo szkodliwy. Spełnia funkcje jako czynnik tolerancji glukozy, a mechanizm polega na tym ze wspomaga działanie insuliny i reguluje wychwyt glukozy przez komorki. Wspoldziala z jodem w tworzeniu tyroksyny. Stosowanie Cr zwieksza efektywnosc wyk.pasz, zwieksza miesnosc tusz,zmniejsza otluszczenie,zwieksza odpornosc na stres, lepsza rozrodczosc, a także ogranicza smiertelnosc roznych gat.zwierzat.W przypadku podawania-w przyrodzie najczesciej wyst.Cr +_VI-b.szybko ulega utlenieniu do CrIII np.w zaladku i toksycznosc nie jest blizej okreslona który bardziej odpowiada za dzialanie niekorzystne.Dostepnosc:w poleczeniu nieorg. 2-3%, polaczenia organiczne 25-30%. Jest niezbedny u przezowaczy zwieksz.odpornosc ,zwieksz.reakcje na szczepienie. Drób-mala smiertelnosc mlodych, u doroslych poprawia przyrosty m.c. u koni dodtaek do pasz powoduje zwiekszona wytrzymalosc . mechanizm dzialania polega na tym, ze w przypadku koni treningowych zwieksza się ilosc mleczmow powodujac usztywnienie mm, gdy dodatek Cr-szybszy metabolizm i szybsze powroty do stanu fiziologicznego.Zwiazki Cr-likwiduja oddzialywania pierwiastkow Pb i niklu.podlegaja kumulacji w tkankach kostnych i mm, zwiekszona zawartosc pozostaje szybko usunieta z innych narzadow.podejrzenie- wysylamy kosci i miesnie.objawy-ukł.oddechowy, skora,uszkodzenie ukl.moczowego(zwolnienie potem przyspieszenie oddechow, sinica,zap.p.pokarm.z ubytkami bł.sluzowej,brak apetytu, tresc jelit zmieszana z krwia,biegunka, zoltozielony kał,odwodnienie org., bolesci.)te objawy u wszystkich gat.zwierz.trudno powiedziec jaie mechanizmy powoduja powstanie anemi.
9.Mangan- przyswajalny przez ukl.oddech.i pokarmowy. Organiczne zwiazki Mn przez skore.Mn po przedostaniu do org.odkladany glownie w tk.bogatych w mitichondria-watroba,trzustka,nerki,jelita.zwiazki Mn przenikaja przez bariere krew-mozg,p.lozyska,Mn jest u zwierzat pierwiastkiem sladowym, niezbednym do prawidlowego funkcjonowania:formowanie tk.lacznej, kosci,wzrostu i proc.reprodukcyjnych. w doswiadczeniach na zw.laboratoryjnych w przypadku podawania inhalacyjnego-objawy z CUN, z przewodu pokarmowgo-to objawy słabe.zmiany w korze mozgu, przodomozgowie,pniu mozgowym, polegajace na spadku podstawowych zw.chem:dopamina,serotonina. Z organicznych zw.manganu to Maned(fungicyd) i wzrost zwiazkow Mn w organizmie to dodawanie zw.trikarbamylowych Mn jako dodatek do benzyny bezołowiowej.Objawy niedoborowe(zniekształcenie szkieletu,zaburzenia wzrostu,krótsze i kruche kosci, skrzywienie przednich konczyn,deformacja i dyslokacja sciagna achillesa)niedobory u trzody chlewnej(skrocenie i skrzywienie konzcyn,przerost sciegna kolanowego,deformacja konczyn z pogrubieniem stawow)Niedobory:wady wrodzone, zgony noworodkow. Badanie sekcyjne(uszkodzenie kanalikow nasiennych, trudnosc w zaplodnieniu, u samic zanik cyklu rujowego i bezpłodność)Wskazania suplementacji(niepowodzenia w repeodukcji,do 40% w stadach niepowodzenia zacielen i urodzone osobniki słabe,jeżeli już osobniki się urodza to zmiany w kosciach i stawach-trudnosci w poruszaniu, słabe przyrosty z upadkiem)Suplementacja na CUN(na przemian pobudzenie i apatia, drzenie miesni,wyginanie konczyn,niedowlady,trudnosci w poruszaniu się)zwierzeta laboratoryjne(uszkodzenie zwojow mozgowych, ruchy plasawiczne, wzrost napiecia miesni,drzenia,skurcze konczyn)Ukł.oddechow.-zmniejszona odpornosc na ch.infekcyjne,szczególnie dotyczy to gornych drog oddechowych.p pokar.-zmiany w postaci wzrostu siateczki gladkiej i szorstkiej, prowadzily one do do uszkodzenia watroby.Ukł.krwion.-u jagniat niedokrwistosc, opoznienie regeneracji Hb, spadek stezenia Fe w surowicy.Te objawy również stwierdzone u krolikow i prosiat-niedokrwistosc , spadek syntezy Hb., anemia.Nadmierna ilość Mn powodowala zmiany spermatogenezy i działanie embriotoksyczne.Mn jest zaliczany jako środek karcinogenezy, przy czym bezwzgledne właściwości karcinogenne wykazuje Mn w postaci pyłu przez ukł.oddechowy, tworzac w organizmie w wiekszosci przypadkow gruczolaki płuc.Mn wykazuje w doswiadczeniach dzialanie mutagenne i mechanizm jego polega na wbudowywaniu się zamiast Mg w miejsca wiazania z podjednostka rybosomow oraz z miejscem wiazania mRNA. Stwierdzono tez liczbe aberacji chromosomowych, mniejsz aktywnosc tarczycy, ktorej tauryny powod.spadek masy narzadu, scienczenie narzadow pecherzykow oraz wystapienie zmian, które mogą przekształcac się w nowotwory tarczycy.Zatrucie-trzustka,watroba,wytwory skory(włosy i sierść)-mat.potwierdzjacym zatrucie lub niedobory.Mn-rozne procesy enzymatyczne:foforylacja, synteza kw.tłuszczowych,przemiana cholesterolu, metabolizm glukozy, procesy mineralizacji tk.kostnej-odpowiedzialnej za odkładanie P i Ca. Jedynym metaloenzymem z Mn jest Karboksylaza. Funkcje-interreakcje z pierwistakami:Fe,Ca,J,Mg,Zn,P
10.Cyna-na pogarniczu ilości. Wyst.w satnie naturalnym w niewielu minerałach na =II lub +IV st.utlen.pierwiastek ten ulega naturalnej bioakumulacji w popiołach weglowych, gdzie od 2-100mg/kg. Naturalnie zaw.w glebie w gramach 1-20mg/kg. Zawartosć cyny w wodzie od tysiecznej czesci do 1mg/litr wody.Nieorganiczne zw.Sn sa słabo wchłaniane i stosunkowo szybko wydalane-można powiedziec, ze naleza dp malo toksycznych. Przy wchlanianiu zw Sn nieorg.droga pokarmowa gł.miejscem odkładania się sa kości, główna droga wydalania jest ukł.moczowy, a niewielka ilosc wydalana z żółcia. Doswiadczenia na zwierzetach laboratoryjnych(wzrost liczby Sn nieorg.,spadek łaknienia,zaburzenia wzrostu,obj.anemi w postaci mniejszej ilosci Hb,liczba erytrocytow tez mniejsza,mnijeszy hematokryt i ilosc Fe we krwi.Zwiazki Sn wywieraja wpływ na wchłanianie Zn,Cu i Fe,wzrostowi Sn towarzyszy spadek zawartosci Fe w nerkach, sledzionie,i kosciach. Zwiazki Sn nieorg.wywieraja inhibicyjny wpływ na aktywność dehydratazy kwasu aminolewulinowego.Zw Sn org.-w zw.org tworzy cztery rodz,zwiazkow rozniacych się liczba polaczen C z Sn i sa to mono,di, tri, i tetraorganiczne. W tej grupie mogą być grupy przyłaczeiowe:butylowa lub fenylowa, hydroksylowa czy tiolowa i karboksylowa. Toksycznosc zw.org. będzie zalezna od podstawnikow. Wśród tej grupy zwiazkow najsilniejsze dzialanie toksyczne wykazuja pochodne trialkilocyny, butylowe,tlenowe i fenolowe. Mechanizm działania:inhibicja oksydatywnej foforylacji w mitichondriach, zaburzenie syntezy ATP,uszkodzenia błon mitochondrialnych i samych mitochondriow. Do tej grupy trialkilocyny najwieksze znacznie znalazl tlenek tributylocyny-zostal szeroko zastosow.do produkcji farb, przede wszystkim w przemysle stoczniowym. Właściwości dla slimakow i innych org.wodnych. Tlenowa pochodna tributylocyny to BIOCYD-zwieksza st.tributylocyny w wodzie morskiej, zatokach i osadach morskich-zwiazek ten zostal wpisany na czerwona liste jako 1 z najbardziej toksycznych substancji dla bakterii.Objawy-wymioty 2-4h. wymioty po12-20
Roślin”
A. Działające pobudzjąco na OUN: lulek czarny, kropidło wodne, pokrzyk wilcza jagoda, szalej jadowity, bieluń dziędzierzawa
B. Działające pobudz na OUN oraz równoczesnie na serce, prz pok i nerki : jaskier, kakaowiec – drzewo kakaowe. C wywołujące depresje i porażenie OUN: blekot pospolity, jaskółcze ziele, szczwół plamisty, skrzyp polny, mak polny i lekarski. D depresja i porażenie OUN i równoczesnie dzial na prz pokarmowy: zimowit jesienny, tojad właściwy, ciemiężyca biała, tytoń szlachetny, cis pospolity. E wywol głównie poraż ukł przewod pok: rącznik, kąkol, wawrzynek, ziemniak, narcyz żółty. F działające porażająco na narzad oddechowy oraz p pokarmowy: kapusta-gorczyca, gorczyca – świrzepa, paproć samcza. G uszkodzenia wątroby: łubin, starzec Jakubek. H wywołujące objawy duszności i alergii: len, koniczyny, wyka, lucerna, kukurydza I objawy porazenia serca: naparstnica, konwalia. J wplywajaca na gospodarke solami: szczaw, difenbachia, filodendron. K uwrażliwiające na dzialanie swiatla słonecznego: dziurawiec, proso, gryka, lucerna, koniczyna szwedzka i czerwona L działające na miesnie gładkie macicy: sporysz, kokornak M inne dzialanie toksyczne: burak , rzepak, lilie, nostrzyk
POKRZYK WILCZA JAGODA : ma alkaloidy: atropina, skopolamina, belladonna, hyoscyamina, resorbuja się szybko z przew pok, ulegaja przemianom w wątrobie, wydalane z moczem w niezmienionej postaci, porażają zakończenia nerwow przywspółczulnych. Objawy kliniczne pobudzenie nerwowe, drgawki, zaburzenia widzenia, rozszerzenie źrenic, brak akomodacji oka, przyspieszone tetno i oddechy, wzdęcia, zaparcia, niedowłady, porazenia. Leczenie : płukanie żołądka, lewatywa, Sr przeczyszczające, tanina, śr wymiotne
SZALEJ JADOWITY subst trujaca to cykutotoksyna. Objawy kliniczne niepokój, ślinotok, przysp tetna, bojaźliwość, drżenie miesni, wzdęcia, zgon z uduszenia. Zmiany anatomopatol przekrwienie bł śluzowych płuc, przew pokarm i mózgu, wybroczyny pod nasierdziem, wsierdziem, torebką nerkową.
BIELUŃ DZIĘDZIERZAWA zawiera atropine, skopolamine i hyoscamine
LULEK CZARNY MA ALKALOIDY: skopolamina, atropina, hyoscyamina oraz glukozyd hyoscypikryna
KROPIDŁO ma enantotoksynę i olejki eteryczne. Obj kliniczne ślinotok, boleści, podnieceni, skurcze, rozszerzenie źrenic, biegunki, niedowład. ZMIANY – przekrwienie bł śluz mózgu.
BLEKOT POSPOLITY ma koniinę i cynapinę. Objawy: zaburzenia ruchowe, brak równowagi
JASKÓŁCZE ZIELE MA chelidonone i alfachelidonine oraz chelirytryny i sangwinaryny OBJAWY kliniczne: poraż OUN , poraż bł śluzowych, ślinotok, senność biegunki, śmierć.
MAK polny zawiera readynę i readynine a lekarski – opium. Objawy kliniczne: apatia, otępienie, wzdęcia , biegunki, zaparcia, ślinotok, sennośc. ZMIANY anatomopatologiczne: w przew pok zmiany nieżytowe i wybroczyny, przekrwienie mózgu i opon . LECZENIE – tanina i odwar kory dębowej
TOJAD - ma akonitynę. OBJAWY kliniczne: ślinotok, duszność, bolesność, czeste oddawanie moczu, brak orientacji i r-cji na bodzce, obniżenie temp ciala, śmierć. ZMIANY anatomopat. Twarda wątroba, nerki i miesien sercowy kruche, płuca obrzękłe, w oskrzelach krwawy płyn.
TYTOŃ SZLACHETNY - nikotyna, nikoteina,nikotynina, pirolidyna, metylopirolidyna oraz glikozydy. OBJAWY kliniczne: zaburzenia ruchowe, ślinotok, boleści, wzdęcia, biegunki, skurcze toniczno-kloniczne, śmierć. ZMIANY: powiekszenie serca, obrzek płuc, przekrwienie mózgu. LECZENIE: płukanie żołądka, rumenotomia, tanina, upust krwi, dozylnie glukoza i glukonian wapnia.
CIS POSPOLITY –zawiera taksynę, milozynę,efedrynę, kw mrówkowy, glukozyd taksykatyna i olejki eteryczne. OBJAWY kliniczne: brak apetytu, ślinotok, wzdęcia , atonia żwacza, wymioty, obnizenie temp, skurcze i drzenie miesni zadu spadek mleczności
CIEMIĘŻYCA – zawiera protoweratrynę , protoweratydynę, jerwinę, rubijerwinę, pseudejerwinę OBJAWY kliniczne: u koni posmutnienie, boleści przyśp tętna i oddechów ,silne spastyczne skurcze przewodu pokarmowego bojażliwość, sztywny chód, u bydła ślinotok, wymioty, wzdęcia , krwawe biegunki,osłabienie czynności serca spadek mleczności. ZMIANY anatomopatol:: silne przekrwienie, wybroczyny bł śluzowej żołądka, przekrwienie wątroby i zmiany martwiecze w nerkach. LECZENIE śr przeczyszczające , mieszanka z siarczanu: 1miedzi 2 żelazowego,3 sodu, magnezu +tanina
ZIEMOWIT JESIENNY – zawiera kolchicynę która działa drażniąco na bł śluzowe przewodu pok i poraża OUN OBJAWY kliniczne: spadek temp, obfity ślinotok wymioty, utrudnione połykaniewodniste i krwawe biegunki, wzdęcia , atonia przedżołądków przyśpieszenie tętna i oddechów ZMIANY anatomopatol: zapalenie przewodu pok niekiedy krwotocze, w prostnicy owrzodzenie i wylewy, na nerkach iw mózgu wybroczyny. LECZENIE: tanina ,śr osłaniające i przeczyszczające
LEN ZWYCZAJNY – ma glukozyd linamaryna i enzym linamaraza odszczepiający z linamaryny kwas pruski. OBJAWY kliniczne: osłabienie, chwiejny chód, wzdęcia, zapaść.
NAPARSTNICA ciała czynne: glukozydy o dzialaniu nasercowym. OBJAWY kliniczne: wymioty, brak apetytu, biegunka, posmutnienie, zaburzenia w krążeniu. ZMIANY anatomopatol: obrzek i przekrwienie bl sluzowych prz pok, przekrwienie płuc, wybroczyny w nerkach i wątrobie
ZIEMNIAK zawiera glukoalkaloid – solanine (uszkadza nerki, zaburza krążenie i hemolize krwi, poraza OUN), wydalana przez nerki. OBJAWY kliniczne: postac nerwowa(wyst u swin- depresja, brak wrażliwości na otoczenie, osłabienie, porazenia, zaburzenia oddych i krążenia) postac żoładkowa (u swin posmutnienie, brak apetytu, ślinotok, wymioty , boleści, biegunki, u bydla – wzdęcia, boleści , atonia zwacza, brak przezuwania, silne i cuchnące biegunki, wzrost temp) postac skórna (swinie i przezuwacze) suchy lub sączący wyprysk na skórze głowy, konczyn, brzucha, wymienia, nasady ogona, w okolicy stawów, silny swiad, zmiany zapalne i ubytki blonysluzowej w jamie ustnej oraz zapalenie spojówek.. ZMIANY anatomopatologiczne: nieżytowe zapal przew pokarmowego, zawartość jelit może być zmieszana z krwia, wybroczyny w sercu, pęcherzu moczowym, nerkach, zwyrodnialy miesien sercowy i watroba, przekrwienie narz wew, wybroczyny w wezlach chłonnych, nadnerczach , sliniankach. LECZENIE:: plukanie żołądka, bydlo-rumenotomia, swinie – srod wymiotne
SPORYSZ – przetrwalnik grzyba zawiera alkaloidy, cholina, acetylocholina, histamina, tyramina, ergotamina, i ergotoksyna,ergometryna- kurczy miesnie macicy. OBJAWY: biegunka,kulawizna,sztywność konczyn, zgorzel skóry, wypływ z nosa, owrzodzenie jamy ustnej, wypadanie wlosów, obrzeki ,otępienie, mocz różowoczerwony,depresja,brak równowagi, spadek mleczności,mleko żółte i gorzkie. ZMIANY A – P: żółtaczka, tłuszczowe zwyrodnienie narzadów, obrzek pluc, zoltopomaranczowa watroba, woreczek wypelniony ciagnaca się żółcią, śledziona powiekszona, zmiany zapalne nerek. LECZENIE – olej rycynowy,glukoza,rozcieńczone kwasy.
KOKORNAK – zawiera kw aristolochiowy , alkaloidy i olejek eteryczny. OBJAWY:spadek temp, zaburzenia w krążeniu, depresję, zaburzenia równowagi wzmożone wydalanie moczu białko w moczuZmiany anatmopatol:wysięk surowczy w jamach ciała, galaretowate nacieki w podskórnej tk łącznej, wybroczyny w przewodzie pok, pod osierdziem i wsierdziem, zapal bł śluzowej pęcherza moczowego
ORLICA POSPOLITA ma enzym inaktywujący tiamine, u koni choroba przebiega jak awitaminoza B1. OBJAWY: arytmia,zaburzenia ruchowe, wzrost tempera, posmutnienie ,plamiste wybroczyny na bl sluzowych, krwotoki z nizdrzy, krwawienia skórne, krwawa biegunka, krwiomocz, osłabienie,obrzeki,nowotwory w pęcherzu moczowym. LECZENIE:Wit B1 (u bydla nieskuteczna),podanie amidu kwasu nikotynowego,podskórnie alkohol batylowy, antybiotyki
GRYKA – zawiera subst uczulające na światło. ZMIANY A-P: obrzek skóry głowy,zapal opon mózgowych,przekrwienie mózgu,krwotoczne zapal jelit,miąższowe zapal wątroby
BURAK - szczawiany i azotany. OBJAWY: posmutnienie,brak apetytu, ślinotok, atonia zwacza, biegunki, boleści, silne osłabienie, niedowłady,porazenie zadu, spadek udoju,śmierć. ZMIANY A-P: zmacerowanie blon sluzowych, wypelnienie zwacza kwasna treścią, watroba krucha, zwyrodnienie nerek,obrzek pluc. LECZENIE: 2% r-r blekitu metylenowego w dawkach 0,5 ml?kg m.c
KĄKOL – zawiera saponiny. OBJAWY: brak apetytu,ślinotok,biegunki,drgawki,zgrzytanie zebami, atonia, wymioty,biegunki. ZMIANY A-P wodnistość krwi,niezyt przew pokarmowego, kruchość wątroby i nerek,pluca powiekszone i przekrwione
RĄCZNIK zawiera rycynine, wystepuje w nasionach. OBJAWY: brak apetytu, biegunki,zaparcia,sztywny chód, spadek temp ciala, utrata przytomności,wymioty. ZMIANY A-P wybroczyny,tresc zmieszana z krwia, obrzek pluc.
JASKIER ma glukozyd ranunkuline z której uwalnia się lotna protoanemonina. OBJAWY: niepokoj,duszności,brak apetytu,ślinotok,atonia przedżołądków,bolesne oddawanie moczu,biegunki, oczoplac,slepota. ZMIANY: krucha watroba
Narcyz-smiertelne cebulki. Psy po wypiciu wody z wazonu- zatrucie.smiertelne po zgryzieniu. 15g cebulki- letalna dla psa.ciala czynne to alkaloidy i glikozydy. Objawy- biegunka, wymioty, slinienie, goraczka, bladosc bl.sluzowych, brak apetytu. Ciezsze stany zatruc- ataksja, drgawki, zapasc, hipotermia, niedocisnienie, silny bol brzucha. Sekcyjne- niespecyficzne- obecnosc czastek roslin. Leczenie 2h od zatrucia wymioty (apomorfina, wymiotnica, soda), soda krystaliczna- neutralizacja, w odp.czasie plukanie zoladka. Szczawian wapnia (filodendron, difenbachia i narcyz)- silne podraznienie bl.sluzowych, bol, uszkodzenie nerek, krwiomocz, ↑temp.ciala. glowa zarzucona na grzbiet. Leczenie- przemywanie bl.sluzowych zimna woda, r-r 2-weglanu wapnia- neutralizuje, wymioty, plukanie zoladka.
Rozanecznik=rododendron- cialo czynne to graianotoksyna- blokuje bialka w kanalach jonowych, zaburzenia pracy serca, depresja OUN i osr.oddechowego, ↓cis.krwi. leczenie- atropina.
Oleander- latwo wchlaniaja się glikozydy. Hamuja pompe Na-K w kardiomiocytach- rozregolowanie akcji serca. Objawy- bradykardia zatokowa, czestoskurcze, bloki sercowe, migotanie przedsionkow. Leczenie- wymioty, C aktywny, plukanie zol., K+ reguluje akcje serca, leczenie zaburzen arytmii....
inuuni