Jan_Chudzik.pdf

(245 KB) Pobierz
Jan Chudzik
Jan Chudzik
(ur. 11 października 1904 w Wołoszynach, zm. 14 maja 1933 w
Brzozowie) – polski prawnik, działacz narodowy i społeczny, podchorąży
lotnictwa wojskowego II RP
.
Jan Chudzik
Spis treści
1
2
3
4
5
Życiorys
Proces
Epilog
Przypisy
Bibliografia
Życiorys
Urodził się w Wołoszynach (późniejszy powiat niżański) w rodzinie chłopa ze
wsi Kamień w powiecie rzeszowskim. Został absolwentem gimnazjum w Nisku.
Podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, które po trzech
latach kontynuował i ukończył na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego
uzyskując tytuł magistra praw. Podczas studiów wstąpił do Związku
Akademickiego „Młodzież Wszechpolska”i Straży Narodowej.
Po 1926 został działaczem narodowym w ramach Obozu Wielkiej Polski. W tej
organizacji został przewodniczącym komitetu powiatowego Ruchu Młodych
Obozu Wielkiej Polski w Brzozowie
[1]
. Kierował Sekcją Młodych Stronnictwa
Narodowego. Od 1929 przez dwa lata pełnił funkcję sekretarza osobistego
Romana Dmowskiego w Chludowie. Odbył służbę wojskową w szkole lotnictwa
w Dęblinie i został mianowany podchorążym lotnictwa (według innego źródła
porucznik), po czym przeniesiony do rezerwy. Został kandydatem notarialnym,
zamieszkał w Brzozowie, gdzie rozpoczął aplikację notarialną u rejenta Leona
Gwóździa. Działał społecznie na rzecz mieszkańców ziemi brzozowskiej w
zakresie udzielanych porad prawnych, czym zyskał przychylność lokalnej
ludności, co jednocześnie przyniosło poparcie dla ruchu narodowego. W
Data
i miejsce
urodzenia
Data
i miejsce
śmierci
Przyczyna
śmierci
Miejsce
spoczynku
Zawód
Narodowość
Tytuł
naukowy
Edukacja
Alma Mater
Stanowisko
Partia
Wyznanie
Małżeństwo
11 października 1904
Wołoszyny
14 maja 1933
Brzozów
zamach
cmentarz w Brzozowie
prawnik
Polska
magister
Gimnazjum w Nisku
Uniwersytet W arszawski
aplikant notarialny
Obóz Wielkiej Polski /
Stronnictwo Narodowe
rzymskokatolickie
Janina
wyborach parlamentarnych 1930kandydował do Sejmu RP z listyStronnictwa Narodowego
.
14 maja 1933 Jan Chudzik został zamordowany w skrytobójczym zamachu
[2]
, zaplanowanym na osobę prezesa powiatowych
struktur Stronnictwa Narodowego w Brzozowie, mjr. Władysława Owoca. Wcześniej tego dnia obaj uczestniczyli w wiecu
politycznym posła tej partii, Stanisława Rymara, a po jego zakończeniu wszyscy trzej przebywali wieczorem na plebanii parafii
Przemienienia Pańskiego w Brzozowie u ks. proboszcza Kazimierza Dutkiewicza, gdzie był także rejent Gwóźdź. Stamtąd,
pożegnawszy się, wyszli Chudzik, Owoc i Gwóźdź, po czym stali się ofiarami skrytobójczego zamachu dokonanego ok. godz. 22.30
[3][4]
. Strzały padły z broni śrutowej; J. Chudzik został trafiony w głowę i zmarł na miejscu, zaś mjr.
w jednej z brzozowskich uliczek
[7]
W. Owoc został ranny
[5][6]
, a rejent Gwóźdź wyszedł bez szwanku. Do zdarzenia doszło podczas ulewnego deszczu .
16 maja 1933 Jan Chudzik został pochowany na cmentarzu w Brzozowie
[8]
. W manifestacyjnym pogrzebie, który zgromadził tłumy
– także przyjezdnych żałobników, uczestniczyli m.in. senator Michał Siciński oraz przemawiający nad trumną redaktorzy Klaudiusz
Hrabyk („Słowo Polskie”) i Aleksander Bilan („Ziemia Przemyska” oraz poseł Stanisław R
)
ymar
[9][10][11]
.
Żoną Jana Chudzika od 1931 była Janina (nauczycielka), z którą miał córkę i syna, który urodził się w dniu pogrzebu Jana Chudzika.
Po zamachu z inicjatywy związanego z ruchem narodowym
„Kuriera Lwowskiego”zorganizowano zbiórkę wsparcia finansowego na
rzecz rodziny Jana Chudzika
[12]
. Po śmierci Jana Chudzika jego żona Janina doznała uszczerbku na zdrowiu psychicznym,
uniemożliwiającym pracę zarobkową i przebywała na leczeniu w Zakopanem
[13]
. Zmarła 12 czerwca 1938 w wieku 33 lat (do tego
[14]
czasu była nauczycielką publicznej szkoły powszechnej w
Przychojcu; przepracowała w zawodzie 12 lat) .
Proces
Proces w sprawie zamachu toczył się od 18 września 1933 przed Sądem Okręgowym w Sanoku i był obiektem sporego
zainteresowania opinii publicznej, m.in. wydawano specjalne bilety wstępu na salę sądową
[15][16][17][18]
(w tym samym czasie przed
sądem w pobliskim Samborze toczył się inny proces w sprawie głośnego zabójstwa politycznego, Tadeusza Hołówki
[19]
). Do
wykrycia sprawców przyczyniła się informacja przekazana przez anonimowego informatora
[20]
. Zabójstwo nosiło znamiona
charakteru politycznego, zaś podnoszone były zarzuty, iż prasa sanacyjna lekceważy przebieg procesu i preparuje informowanie o
nim oraz że bardziej jest zainteresowana doniesieniami o procesie Rity Gorgonowej. Oskarżony o dokonanie zabójstwa Jana
Chudzika został urzędnik Komunalnej Kasy Oszczędności w Brzozowie, Roman Jajko (aresztowany 23 maja 1933
[21][22][23]
),
podżegać do zabójstwa i współpracować z zamachowcem miał wywiadowca Policji Państwowej w Brzozowie, starszy przodownik
Stefan Stankiewicz, który dostarczył dubeltówkę (został aresztowany 30 maja 1933
[24]
), zaś o współudział był również oskarżony
komisarz posterunku powiatowego Policji Państwowej w Brzozowie, Bolesław Drewiński
[25]
, który miał namawiać Stankiewicza o
zorganizowanie zamachu na mjr. W. Owoca
[26]
. Funkcję przewodniczącego składu sędziowskiego w procesie pełnił sędzia Zygfryd
Gölis
[27][28]
, wotantami byli sędziowie sądu okręgowego Jan Petrowicz i Czesław Braun, prokuratorem oskarżającym był Kazimierz
Ansion
[29]
; jako zastępcy strony cywilnej zostali wyznaczeni przez poszkodowanych mjr. W. Owoca i Janinę Chudzik (w imieniu
nieletnich dzieci Jana Chudzika, syna i córki) adwokaci Jan Pieracki i Stanisław Zieliński (obaj posłowie na Sejm RP i działacze
Stronnictwa Narodowego); adwokatami oskarżonych byli mecenasi Marian Konstanty Głuszkiewicz, dr Izydor Fell i dr Jonasz
Spiegel
[30]
. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Sanoku z 26 września 1933 oskarżeni zostali skazani na kary pozbawienia wolności bez
zawieszenia: R. Jajko – 2 lata, B. Drewiński – 5 lat, S. Stankiewicz – 2 lata i 6 miesięcy
[31][32][33][34][35]
(podczas procesu
Drewiński stwierdził, że wcześniej Stankiewicz był siedmiokrotnie karany więzieniem
[36]
). W styczniu 1934 Sąd Najwyższy oddalił
skargę kasacyjną dotyczącą wyroku na Drewińskiego, zaś w odniesieniu do skargi kasacyjnej Stankiewicza orzekł werdykt za
[37][38]
.
prawidłowy, jednak uchylił wyrok dotyczący kary i przekazał sprawę do Sądu Okręgowego w Sanoku
W 1933 we Lwowie ukazała się publikacja pt.
O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku),
[39]
stanowiąca relację z przebiegu procesu o zabójstwo Jana Chudzika .
Epilog
Ze sprawą przygotowania i dokonania zamachu był powiązany starosta powiatu brzozowskiego, Bronisław Nazimek, który w lipcu
1933 został odwołany z tej funkcji
[40]
(w tym czasie posady starostów stracili też Tadeusz Celewicz z powiatu ropczyckiego i
Leonard Chrzanowski z powiatu łańcuckiego
[41]
.
)
W artykule pt.
Ponure wspomnienia,
który ukazał się na łamach „Warszawskiego Dziennika Narodowego” 14 lipca 1939, wskazano
zdarzenia, które nastąpiły w kolejnych latach po procesie o zabójstwo Jana Chudzika: rejent Leon Gwóźdź decyzją ministra
sprawiedliwości Czesława Michałowskiegozostał usunięty z notariatu, sędzia SO w Sanoku Zygmunt Kruszelnicki, który przyczynił
się do aresztowania Romana Jajki, po likwidacji tej instytucji został przeniesiony w stan nieczynny, a następnie na emeryturę, ks.
Kazimierz Dutkiewicz był obiektem szykan, wskutek czego przeniósł się z Brzozowa do Krosna, przed 1939 na wolność wyszli
skazani Roman Jajko i Stefan Stankiewicz, zaś w połowie 1936 zmarł w więzieniu w Łomży odbywający tam karę komisarz
[42]
Bolesław Drewiński .
Był synem wiernym Bogu, Ojczyźnie, Rodzinie
Czynów jego busolą była w Polskę wiara
Jednak w życia rozkwicie z rąk rodaka ginie
Jak skrytobójczej zbrodni bezwinna ofiara
Przechodniu! Zechciej zanieść do Boga westchnienie
By krwi jego ofiara nie była daremna
By spełnił serca Jego gorące marzenie
I polski naród złączył miłością wzajemną
— Inskrypcja na grobie Jana Chudzika
Biogram Jana Chudzika ukazał się w publikacji pt.
I o nich musimy pamiętać.
Polityczni działacze narodowi,
autorstwa Edwarda Węgierskiego, wydanej w
2014
[43]
.
Przypisy
Nagrobek Jana Chudzika
1.
Ruch organizacyjny Przemyśl (woj. lwowskie
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=164951) „Szczerbiec”,
.
)
.
s. 6, Nr 8 z 10 kwietnia 1932.
2.
Jan Chudzik. Nekrolog
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=164976) „Szczerbiec”, s. 3, Nr 17 z 25 maja
.
1933.
3. Stanisław Bulza: Zwycięstwo Prawdy – pamięci Adama Doboszyńskiego (1904-1949), Wielkiego Polaka
(http://www.
polishclub.org/2014/01/11/stanislaw-bulza-zwyciestwo-prawdy-pamieci-adama-doboszynskiego-1904-1949-wielkiego
-polaka/). [dostęp 2015-05-01].
4.
Proces o mord polityczny
(http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=265954)„Dziennik Ludowy”, s. 5, Nr 214 z 19
.
sierpnia 1933.
5.
Zamordowanie kandydata notarialnego
(http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=45943)„Gazeta Lwowska”, s. 7,
.
Nr 134 z 17 maja 1933.
6.
Zamordowanie działacza narodowego w Małopolsce
(http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetada
ta?id=249276).
„Orędownik Wielkopolski , s. 4, Nr 113 z 17 maja 1933.
7.
Z kraju. Morderstwo w Brzozowie
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=212107) „Kurier Warszawski”, s. 4,
.
Nr 135 z 17 maja 1933.
8.
Śledztwo w sprawie zajść w Brzozowie
(http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=194092)„Głos Narodu”, s. 1, Nr
.
132 z 17 maja 1933.
9.
Manifestacyjny pogrzeb ś. p. Chudzika
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=9066) „Nowiny Codzienne s.
.
”,
1, Nr 148 z 17 maja 1933.
10.
Wspaniały pogrzeb skrytobójczo zamordowanego działacza narodowego
(http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetad
ata?id=249277). „Orędownik Wielkopolski , s. 5, Nr 114 z 18 maja 1933.
11. Klaudiusz Hrabyk.
Wspomnienia, cz. V
(http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Rocznik_Historii_Czasopismiennictwa_P
olskiego/Rocznik_Historii_Czasopismiennictwa_Polskiego-r1971-t10-n2/Rocznik_Historii_Czasopismiennictwa_Polsk
iego-r1971-t10-n2-s189-226/Rocznik_Historii_Czasopismiennictwa_Polskiego-r1971-t10-n2-s189-226.pdf)
. „Rocznik
Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego 10/2,, s. 202-03, 1971.
”.
12.
Po tragedii brzozowskiej
(http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetada
ta?id=249283). „Orędownik Wielkopolski , s. 1,
Nr 121 z 27 maja 1933.
13.
O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku)
(http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibr
a/doccontent?id=4759)
Lwów: 1933, s. 48.
.
14.
Z żałobnej karty
(http://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/279152) „Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego
.
Lwowskiego”, s. 327, Nr 7-8 z 31 sierpnia 1938.
15.
O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku)
(http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibr
a/doccontent?id=4759)
Lwów: 1933, s. 3.
.
16.
O zamordowanie ś. p. Chudzia
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=212333) „Kurier Warszawski”, s. 5, Nr
.
259 z 19 września.
17.
Jayko i dwaj policjanci oskarżeni o zamordowanie działacza narodowego
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?i
d=9189). „Nowiny Codzienne s. 1, Nr 274 z 17 września 1934.
”,
18.
Proces w Sanoku
(http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=194108)„Głos Narodu”, s. 1, Nr 252 z 19 września
.
1933.
19.
Dwa procesy / Z Sądów
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=212346) „Kurier Warszawski”, s. 3, 5, Nr 266
.
z 26 września.
20.
Z kraju i ze świata. Proces o zabójstwo ś. p. Chudzika
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=164981)
.
„Szczerbiec”, s. 3, Nr 27 z 17 września 1933.
21.
Z kraju. Echa mordu w Brzozowie
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=212120) „Kurier Warszawski”, s. 4,
.
Nr 142 z 24 maja 1933.
22.
Urzędnik K. K. O. mordercą ś. p. Chudzika
(http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetada
ta?id=249282). „Orędownik
Wielkopolski”, s. 1, Nr 120 z 25 maja 1933.
23.
Z kraju i ze świata. Aresztowanie zabójcy ś. p. Chudzika
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=164977)
.
„Szczerbiec”, s. 6, Nr 19 z 10 czerwca 1933.
24.
Z kraju i ze świata. Dalsze aresztowania w Brzozowie
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=164977)
.
„Szczerbiec”, s. 6, Nr 19 z 10 czerwca 1933.
25. Bolesław Drewiński, ur 2 kwietnia 1895, w ty czasie jako podporucznik rezerwyżandarmerii pełnił służbę w Policji
.
m
Państwowej. Por
Rocznik Oficerski Rezerw 1934(http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetada
.
ta?id=56603).
Warszawa: Ministerstwo Spraw W
ojskowych, 1934, s. 192, 1036.
26.
Z kraju i ze świata. Proces o zamordowanie ś. p. Chudzika
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=164982)
.
„Szczerbiec”, s. 3-4, Nr 28 z 24 września 1933.
27.
Proces o zamordowanie śp. Mgr Chudzika
(http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=202044)„Ziemia
.
.
Rzeszowska i Jarosławska”, s. 3, Nr 36 z 8 września 1933.
28.
O zamordowanie ś.p. Chudzika
(http://kpbc.ukw
.edu.pl/dlibra/plain-content?i =64092). „Słowo Pomorskie”, s. 1, Nr
d
206 z 8 września 1933.
29.
Prokurator żąda skazania zabójców ś. p. Chudzika
(http://bc.wimbp.lodz.pl/dlibra/docmetadata?id=31837)„Express
.
Ilustrowany”, s. 3, Nr 269 z 28 września 1933.
30.
O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku)
(http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibr
a/doccontent?id=4759)
Lwów: 1933, s. 3-4, 14, 24, 46, 48, 57, 62.
.
31.
Wyrok w procesie o zabójstwo ś. p. Chudzika
(http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=36044)„Gazeta
.
Lwowska”, s. 4, Nr 268 z 29 września 1933.
32.
Z kraju i ze świata. Wyrok w procesie o zamordowanie ś. p. Chudzika
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=1
64983). „Szczerbiec”, s. 3, Nr 29 z 1 października 1933.
33.
Surowy wyrok w procesie sanockim
(http://bc.wimbp.lodz.pl/dlibra/docmetadata?id=26814)„Ilustrowana Republika
.
”,
s. 4, Nr 269 z 27 września 1933.
34.
O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku)
(http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibr
a/doccontent?id=4759)
Lwów: 1933, s. 63.
.
35.
Echa zabójstwa ś.p. Chudzika
(http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetada
ta?id=256005). „Orędownik Wielkopolski ,
s. 4, Nr 52 z 6 marca 1934.
36.
Proces o zabójstwo ś. p. Chudzika
(http://bc.wimbp.lodz.pl/dlibra/docmetadata?id=31831)„Express Ilustrowany s.
.
”,
1, Nr 262 z 22 września 1933.
37.
Na tajnem posiedzeniu sądu będzie rozpatrzona sprawa eks-komisarza Drewińskiego
(http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/d
ocmetadata?id=9297) „Nowiny Codzienne s. 3, Nr 8 z 9 stycznia 1934.
.
”,
38.
Zatwierdzenie wyroku na b. komisarza policji Drewińskiego
(http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id
=127847).
„Polska 30-halerzówka”, s. 5, Nr 8 z 11 stycznia 1934.
39.
O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku)
(http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibr
a/doccontent?id=4759)
Lwów: 1933, s. 1-68.
.
40. Jerzy Paciorkowski.
Podżegacze z Brzozowa
(http://www.gazeta.policja.pl/download/7/130
469/nr108marzec2014.pd
f). „Policja 997”, s. 39, Nr 3 (108) z marca 2014.
ISSN 1734-1167 (http://worldcat.org/issn/1734-1167)
.
41.
Następstwa wydarzeń w Małopolsce środkowej
(http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=265913)„Dziennik
.
Ludowy”, s. 1, Nr 173 z 1 sierpnia 1933.
42. M. N..
Ponure wspomnienie
(http://ebuw.uw.edu.pl/publication/105164) „Warszawski Dziennik Narodowy s. 3, Nr
.
”,
191 z 14 lipca 1936.
43. Edward Węgierski: I o nich musimy pamiętać. Polityczni działacze narodowi
(http://www.bastion.krakow
.pl/tytul/822,O
-nich-musimy-pamietac-Polityczni-dzialacze-narodowi)bastion.krakow [dostęp 2017-06-22].
.
.pl.
Bibliografia
Zamordowanie kandydata notarialnego
„Gazeta Lwowska”, s. 7, Nr 134 z 17 maja 1933.
.
Zamordowanie działacza narodowego w Małopolsce
„Orędownik Wielkopolski , s. 4, Nr 113 z 17 maja 1933.
.
Kto zamordował śp. Chudzika?
„Orędownik Wielkopolski , s. 5, Nr 114 z 18 maja 1933.
.
Jan Chudzik. Nekrolog
„Szczerbiec”, s. 3, Nr 17 z 25 maja 1933.
.
Śledztwo w sprawie zajść w Brzozowie
„Głos Narodu”, s. 1, Nr 132 z 17 maja 1933.
.
Kto strzelał w Brzozowie
„Głos Narodu”, s. 1, Nr 237 z 4 września 1933.
.
Proces w Sanoku.
„Głos Narodu”, s. 1, Nr 252 z 19 września 1933.
Proces o mord polityczny
„Dziennik Ludowy”, s. 5, Nr 214 z 19 sierpnia 1933.
.
Syki na sali sądowej
„Nowiny Codzienne s. 1, Nr 278 z 21 września 1933.
.
”,
Proces w Sanoku o zamordowanie ś. p. Chudzika
„Gazeta Wągrowiecka s. 1, Nr 219 z 22 września 1933.
.
”,
Z kraju i ze świata. Proces o zamordowanie ś. p. Chudzika
„Szczerbiec”, s. 3-4, Nr 28 z 24 września 1933.
.
Z kraju i ze świata. Wyrok w procesie o zamordowanie ś. p. Chudzika
. „Szczerbiec”, s. 3, Nr 29 z 1 października
1933.
Wyrok w procesie o zabójstwo ś. p. Chudzika
„Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 268 z 29 września 1933.
.
Nieznani sprawcy.
„Życie Robotnicze”, s. 1, Nr 52 z 8 października 1933.
O mord w Brzozowie (sprawozdanie z procesu przed sądem przysięgłych w Sanoku)
. Lwów: 1933.
Jerzy Paciorkowski.
Podżegacze z Brzozowa
„Policja 997”, s. 38-39, Nr 3 (108) z marca 2014.
.
ISSN 1734-1167.
Paweł Brojek: Jan Chudzik – sekretarz Romana Dmowskiego i ofiara rządów sanacji
. prawy.pl, 2013-05-14. [dostęp
2015-05-01].
Damian Szymczak: Zabić endeka. Gazeta Polska Codziennie 2014-01-13. [dostęp 2015-05-01].
,
Grzegorz Gościński: Jan Chudzik. owp.org.pl. [dostęp 2015-05-01].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Chudzik&oldid=49712909
Tę stronę ostatnio edytowano 21:43, 26 cze 2017.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie
autorstwa, na tych samych warunkach(http:https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.pl)z możliwością
,
obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje warunkach korzystania
o
(http:https://wikimediafoundation.org/wiki/W
arunki_korzystania)
.
Zgłoś jeśli naruszono regulamin