Formacje roślinne na Ziemi
Organizmy żywe tworzą biosferę, która obejmuje przestrzeń dolnej troposfery, całą hydrosferę i powierzchniową warstwę litosfery.Świat organiczny na lądach wykazuje ścisły związek ze strefowością klimatyczną i najbardziej widoczny jest on w świecie roślin. Formacja roślinna to zbiorowisko roślin o charakterystycznym wyglądzie zewnętrznym i podobnych formach życiowych uzależnionych od warunków klimatycznych, gleb, rzeźby terenu i stosunków wodnych. Na lądach wyróżniamy formacje: drzewiastą, krzewiastą, trawiastą i pustynną (formacja pustynna pozbawiona jest zwartej pokrywy roślinnej).
Przesuwając się od równika w kierunku biegunów, wyróżnia się następujące formacje roślinne:-las równikowy– najbardziej bujna na Ziemi formacja roślinna składająca się z kilku tysięcy gatunków wiecznie zielonych roślin. Las równikowy rośnie piętrowo. Najwyższe piętro tworzą drzewa dochodzące do 60 m wysokości, których liście odbijają promienie, a ich korony zatrzymują światło słoneczne. Drugie piętro tworzą nieco niższe drzewa, niewykazujące żadnego rytmu wegetacyjnego – nieustannie kwitną i owocują. Bardzo grząskie podłoże sprawia, że drzewa obu warstw są płytko ukorzenione – z tego powodu występują korzenie podporowe. Trzecie piętro tworzą palmy i drzewiaste paprocie. Najcenniejsze gatunki drzew w lesie równikowym to: heban, mahoniowiec, balsa, kauczukowiec i kakaowiec. Najniższe piętro to runo leśne – cieniolubne byliny. Charakterystyczną cechą lasu równikowego są epifity (porośla) – rośliny samożywne rosnące na innych roślinach. Z kolei na epifitach rozwijają się porosty i glony. Wśród epifitów liczne są pnącza o zdrewniałych łodygach, czyli liany. Lasy równikowe występują w Amazonii, dorzeczu Kongo, wyspach Archipelagu Malajskiego;
– lasy i zarośla namorzynowe (mangrowe) – rosną w strefie międzyzwrotnikowej na płaskich wybrzeżach morskich, zalewanych wodami przypływów. Tworzą je drzewa i krzewy słonolubne, tzw. halofity. W czasie przypływu drzewa są zalewane po korony. System korzeniowy jest przystosowany do grząskiego, zalewanego wodą podłoża– tworzą się korzenie oddechowe skierowane ku górze;
– sawanna – trawiasta formacja roślinna porastająca obszary, gdzie występuje sucha pora zimowa. Wieloletnie, sucholubne trawy nie tworzą zwartej darni. W porze deszczowej trawy osiągają 2 m wysokości, w porze suchej rośliny wysychają. Na sawannach drzewa rosną pojedynczo lub w niewielkich grupach. Są to akacje, baobaby i sporadycznie palmy. Drzewa zrzucają liście w czasie pory suchej. Odmianą sawanny są lasy araukariowe rosnące w Brazylii i Argentynie. W strefie sawannowej w dolinach rzecznych rosną lasy galeriowe, podobne do lasów równikowych;
lasy araukariowe
sawanna
– pustynie– roślinność występuje tu sporadycznie. Po obfitych, lecz bardzo rzadkich, opadach pustynia zakwita roślinami żyjącymi tylko przez jeden okres wegetacyjny – są to tzw. terofity, które mogą przetrwać bardzo długi okres suszy w postaci nasion. Na pustyniach kamienistych karłowate drzewa i krzewy rosną w głębokich szczelinach skalnych. Pustynie piaszczyste i żwirowe pozbawione są roślinności z wyjątkiem miejsc, w których wody gruntowe znajdują się blisko powierzchni ziemi – oazy;– półpustynie – szata roślinna pokrywa ok. 10% ich powierzchni. Jest to formacja przejściowa między pustynią i sawanną lub ciernistymi lasami. Rosną tu głównie sukulenty, tj. rośliny mogące gromadzić wodę w liściach lub pędach na okres suszy, i sklerofity, tj. skrajnie sucholubne, trwałe rośliny o zdrewniałych łodygach i stwardniałych liściach. Sklerofity mają bardzo małe liście i liczne ciernie oraz bardzo długie korzenie. Na półpustyniach rosną również byliny, kaktusy, wilczomlecze i rośliny słonolubne;– wiecznie zielone lasy i zarośla twardolistne – rosną na obszarach klimatu śródziemnomorskiego, w którym pora sucha występuje w okresie lata. Drzewa nie są wysokie, mają niewielkie skórzaste liście, odbijające promienie słoneczne, oraz grubą korę. Podstawowymi gatunkami są laury, mirty, oleandry, oliwki, dąb korkowy, bukszpan i cytrusy. Występują również niskie palmy. Pierwotna roślinność tego obszaru została silnie zniszczona przez człowieka, a jej miejsce zajęła formacja wtórna – twardolistne kolczaste zarośla, zwane makią(pistacje, mirty, karłowate drzewa). Odpowiednikiem makii w Ameryce Północnej jest chaparral, a na półkuli południowej lasy quebracho. W tej samej strefie w Ameryce Północnej rosną wiecznie zielone, iglaste sekwoje, a we wschodniej Australii lasy eukaliptusowe z akacjami i trawami w podszyciu;
– lasy monsunowe – bujne, bogate florystycznie lasy, w których najwyższe piętro stanowią magnolie, niższe – drzewa i krzewy szpilkowe, podszycie – liczne gatunki traw. Najbardziej charakterystyczną trawą jest bambus o zdrewniałej łodydze, osiągający bardzo duże wysokości;– step – trawiasta formacja roślinna umiarkowanej strefy klimatycznej, bujnie rozwijająca się wiosną i wczesnym latem, przechodząca w stan życia utajonego w czasie suchego lata i ponownie rozwijająca się jesienią. W zależności od ilości opadów wyróżnia się: półpustynny step piołunowy i suchy step ostnicowy. W stepie ostnicowym dominują twardolistne ostnice, krzewinki kolczaste, byliny, rośliny cebulkowe: narcyze, tulipany i szafrany. W wilgotniejszych i nieco chłodniejszych obszarach rozwija się bujny step trawiasty z kępami krzewiastych zarośli złożonych z wisienki stepowej i migdała stepowego. Stepy rozciągają się w Eurazji, od Ukrainy po Kazachstan. W Argentynie występuje pampa – rodzaj stepu z kępkami traw, między którymi jest naga gleba, w Ameryce Północnej – preria z charakterystyczną niską trawą bizonową i rosnącymi wśród niej kaktusami – opuncjami. W Eurazji i Ameryce Północnej na granicy stepu i lasu występują tzw. stepy parkowe, czyli lasostepy;
– las liściasty – rośnie w morskich odmianach klimatu umiarkowanego, a jego najbardziej charakterystyczną cechą jest zrzucanie liści na okres zimowy. Najczęściej występują dęby, buki, graby, klony, topole, brzozy. W miarę wzrostu kontynentalizmu klimatu lasy liściaste przechodzą w lasy mieszane, łączące drzewa liściaste i iglaste takie, jak: sosna, świerk, jodła i cis. Największe kompleksy lasów liściastych i mieszanych występują w Europie, Azji Wschodniej, Ameryce Północnej (między Appalachami i Missisipi);
– las iglasty (tajga) – występuje w klimacie umiarkowanym chłodnym w Ameryce Północnej i Eurazji, inaczej nazywany jest lasem borealnym.Rosną w nim niemal wyłącznie drzewa szpilkowe, takie jak: świerk, jodła, modrzew i sosna. W podszyciu tajgi dominują wrzosy, borówki, jeżyny, paprocie, mchy i porosty. W wyższych szerokościach geograficznych tajga ubożeje – coraz liczniejsze są torfowiska i bezleśne polany;
– tundra – formacja roślinna rozwijająca się na północ od tajgi. W jej południowej części dominują krzewy brzozy karłowatej i wierzby polarnej oraz krzewinki – borówka. Dalej, ku północy zaczyna przeważać roślinność zielna, rośliny wrzosowate oraz mchy i porosty. Na obszarach skalistych tundra przechodzi w arktyczną pustynię skalistą. Roślinność występuje tu kępkami. Są to głównie porosty, rośliny kwiatowe, np. dębik całobrzegi i dębik ośmiopłatkowy, oraz rośliny poduszkowe, np. głodek i skalnica;
– pustynia lodowa – roślinność występuje tylko na skałach wystających ponad lodem. Tworzą ją porosty, mchy i skąpa roślinność kwiatowa.
Krainy zoogeograficzne
Wyróżnia się następujące krainy zoogeograficzne:
Kraina antarktyczna - kraina zoogeograficzna obejmująca obszar Antarktydy i sąsiadujących z nią wysp.
Świat roślinny i zwierzęcy charakteryzuje skrajne ubóstwo gatunkowe. Na pewne ślady flory można się natknąć na nunatakach, czyli skalistych wyniosłościach wyrastających spod powierzchni otaczającego je ze wszystkich stron lodowca.
Tylko tu rosną dwa gatunki roślin naczyniowych (śmiałek antarktyczny i kolobant), a także wiele mchów i porostów, grzybów i glonów. Bardzo ciężką zimę są w stanie przetrwać jedynie nieliczne gatunki zwierząt, ale latem, gdy wody zaczynają się roić od planktonu i innych mikroskopijnych żyjątek, na wybrzeżach pojawia się spora liczba gości. Przyciągane obfitością smacznych kąsków całymi gromadami przybywają ptaki. Najliczniej reprezentowane są oblegające lodowce pingwiny, m.in. największe na świecie pingwiny cesarskie, ważące około 30 kilogramów i dorastające do 120 centymetrów oraz znacznie mniejsze pingwiny Adeli. Doskonale miewają się również ssaki: foki Weddella i Rossa, a także lamparty morskie, wieloryby i delfiny. Żerują w wodach przybrzeżnych, w których żyje 160 gatunków ryb. Łącznie w Antarktyce żyje 45 gatunków ptaków, a na samym kontynencie – dwa gatunki roślin (na wyspach jest ich więcej).
Kraina australijska – kraina zoogeograficzna obejmująca obszar Australii, Tasmanii, Moluków,Nowej Gwinei, Nowej Zelandii i większości wysp Oceanu Spokojnego. Należy do państwa zwierzęcego Notogea.
Większa część obszaru należy do strefy klimatów zwrotnikowych, jedynie na południowych krańcach występuje klimat umiarkowany. Głównymi formacjami roślinnymi są: stepy i pustynie (w centralnej części Australii), zarośla wiecznie zielone (w południowej), sawanna i las równikowy (w północnej). Wschodni skraj Australii i Nowa Zelandia są pokryte lasami liściastymi.
Kraina australijska charakteryzuje się fauną o dużej odmienności od fauny innych regionów świata, przede wszystkim obecnością stekowców i torbaczy i nieobecnością łożyskowców (pozanietoperzami i gatunkami zawleczonymi przez człowieka).
Najbardziej charakterystyczne rodziny i gatunki zwierząt:
· ssaki - torbacze: ...
anka1418