Kahn G. C. - Encyklopedia wojen.pdf - HISTORIA - kola3531

ENCYKLOPEDIA

GEORGE C. KOHN

Wojen

Przełożył Piotr

Amsterdamski

Wydawnictwo al fine

Warszawa

WSTĘP

Encyklopedia wojen jest próbą wypełnienia luki istniejącej wśród dzieł o charakterze

encyklopedycznym. Stanowi zbiór zwięzłych notek poświęconych światowym konfliktom

zbrojnym od starożytności do czasów obecnych. Dostarcza miarodajnych i obszernych

informacji na temat większych wojen, rewolucji, konfliktów i buntów, które są częścią

naszej historii. Mam nadzieję, że będzie ona przydatna zarówno dla szerokiego grona

Czytelników, jak i osób studiujących zagadnienia militarne.

W jednotomowym opracowaniu nie można oczywiście odnotować wszystkich konfliktów;

niewielka objętość wyklucza wyczerpanie tematu. Problematyka obejmująca tak szeroki

przedział czasowy i dotycząca tak rozległych obszarów - wojny we wszystkich częściach

świata od 2000 r. p.n.e. do współczesności - narzuca pewien subiektywizm w wyborze

haseł oraz zdarzeń. Sądzę, że pomimo tych ograniczeń udało się zapewnić Czytelnikowi

jasny obraz niezwykłej różnorodności konfliktów, tej istnej plagi ludzkości.

Historia wojen jest długa i intrygująca. Od dnia, w którym rywale - lub rywalki

- postanowili rozwiązać dzielące ich problemy poprzez użycie siły, wojna była i jest

typowym sposobem postępowania na przestrzeni ludzkich dziejów. W wielu wypadkach

historia narodu jest historią jego wojen. Moja definicja wojny jest dość szeroka; rozumiem

przez wojnę otwarty, zbrojny konflikt między narodami lub państwami, albo między

partiami, ugrupowaniami czy ludźmi w obrębie tego samego państwa. Przyczyny wybuchu

wojny bywają różnorodne: może to być spór terytorialny, krzywdy wyrządzane ludności

jednego państwa przez mieszkańców drugiego, problemy rasowe, uprzedzenia, konkurencja

i ograniczenia w handlu, zawiść o potęgę militarną lub chęć podboju. Wojna domowa jest

na ogół wynikiem dążeń do objęcia władzy w państwie lub dążeń do zdobycia swobód

politycznych, obywatelskich czy religijnych. Zorganizowaną próbę przejęcia władzy,

obalenia rządu lub zrzucenia ucisku określa się terminem rebelii, powstania lub przewrotu,

które w razie powodzenia stają się znane jako rewolucje. Encyklopedia wojen obejmuje tego

rodzaju konflikty, a także podboje, najazdy, oblężenia, masakry, napady i znaczące bunty,

ponadto zawiera również wiele oddzielnych haseł przedstawiających wyjątkowo trudne

i ważne bitwy.

Celem tej książki nie jest interpretacja konfliktów. Podstawowym zadaniem Encyklopedii

jest informacja o działaniach wojennych, jednakże dla przekazania pełniejszego i jaśniej-

szego obrazu konfliktu często zamieszczany jest opis tła politycznego, społecznego

i kulturalnego. Duży nacisk położono na uszeregowanie zasadniczych i związanych ze sobą

faktów we właściwy ciąg narracyjny. Każde hasło zawiera nazwę lub nazwy konfliktu,

okres, w którym miał on miejsce, przyczyny wybuchu, uczestników, zwięzły opis lub

zestawienie wydarzeń, wynik lub znaczenie konfliktu. Podano również rok urodzenia

i śmierci (lub okres działania) wymienionych osób - władców, wodzów, generałów,

buntowników i innych.

Konflikty podane są w kolejności alfabetycznej, przy czym jako nazwę przyjmuje się

nazwę dostępną lub najczęściej spotykaną; niektóre z nazw są powszechnie znane

(np. Napoleońskie wojny 1803-1815, Krymska wojna 1853-1856, Krucjaty), inne

- nieco mniej (Ań Luszana bunt 755-763, Tajpingów powstanie 1850-1864), inne

wreszcie są całkiem nieznane (Birmańsko-laotańska wojna 1558, Hukbalahapy pow-

stanie 1946-1954). Wiele konfliktów ma dwie lub więcej nazw; by łatwiej można

było odszukać dany konflikt, podane jest przy drugiej nazwie odniesienie do hasła

głównego, a zatem przy haśle Niderlandzka wojna o niepodległość 1568-1648 Czytelnik

znajdzie określenie OSIEMDZIESIĘCIOLETNIA WOJNA. Konflikty o takiej samej

nazwie, lecz innych okresach trwania ułożone są w porządku chronologicznym (np.

Janczarów bunt 1730 poprzedza Janczarów bunt 1807-1808, a ten z kolei poprzedza

Janczarów bunt 1826). Taka kolejność chronologiczna pomoże Czytelnikowi poznać

historię konfliktów w określonych krajach. Czytelnik może również sięgnąć do haseł

podanych pod PATRZ oraz PATRZ TAKŻE i prześledzić dany konflikt w szerszej perspektywie.

Nazwy wojen, rewolucji, buntów i konfliktów zestawione są w indeksie.

Za pomoc w pisaniu tej książki pragnę wyrazić szczególne podziękowania Mary

L. Allison, Judicie W. Augusta, Cynthii S. Pomerleau, Mary Ann Ryer i Howardowi

G. Zettlerowi. Ich pomoc ułatwiła mi pracę. Chciałbym także podziękować Edowi

Knappmanowi, wydawcy „Facts on File" i redaktorowi Jamesowi Warrenowi za pomoc.

George C. Kohn

ABBASYDÓW POWSTANIE 747-750 (pow-

stanie Abu Muslima). Abbasydzi, arabscy

muzułmanie, wywodzący się rzekomo od

Abbasa (zm. 653), stryja proroka Mahometa

(570-632) występowali przeciw rządzącemu

rodowi Omajjadów. W 747 wybuchło pow-

stanie, Abbasydzł pod dowództwem Abu

Muslima (728?-755) zdobyli Merw w krai-

nie Chorasan, w północno-wschodniej Per-

sji. Marwam II (zm. 750), ostatni kalif z dy-

nastii Omajjadów, usiłował zdławić powsta-

nie, jednakże jego wojska zostały zwyciężone

w bitwach pod Niszapurem, Jurjanem, Na-

hawandem i Karbalą. Powstanie objęło także

inne prowincje imperium muzułmańskiego.

Po ostatecznym zwycięstwie Abbasydów nad

Zabem Wielkim w 750 Marwan uciekł do

Egiptu, gdzie wkrótce potem został zamor-

dowany. Abu al-Abbas as-Saffan (722-754),

bliski przyjaciel Abu Muslima, ogłosił się

pierwszym abbasydzkim kalifem w Kufie,

mieście w Mezopotamii, nad Eufratem.

Patrz także MUZUŁMAŃSKA WOJNA DOMOWA

743-747.

pnia 1992 nastąpiła interwencja zbrojna

wojsk gruzińskich dowodzonych przez mini-

stra obrony Tengiza Kitowaniego (ur. 1938);

kierownictwo Gruzji jako oficjalny powód

interwencji podało ściganie ukrywających się

na terytorium Abchazji zwolenników obalo-

nego prezydenta Gamsahurdii, nieoficjalnie

Tbilisi dążyło do usunięcia władz abchaskich.

Przewodniczący parlamentu abchaskiego

Władisław Ardzinba (ur. 1945) uznał wkro-

czenie wojsk gruzińskich za obcą interwencję

i wezwał do zbrojnego oporu. Rosja nieoficjal-

nie udzieliła Abchazji wsparcia militarnego,

chcąc w ten sposób wywrzeć nacisk na

Gruzję, która podówczas stanowczo odmawia-

ła wstąpienia do Wspólnoty Niepodległych

Państw. Siły abchaskie wyparły wojska gru-

zińskie z republiki we wrześniu 1993 i przeję-

ły kontrolę nad całym terytorium. W kwiet-

niu 1994 Gruzja i Abchazja przy pośred-

nictwie Rosji i ONZ podpisały deklarację

o pokojowym uregulowaniu konfliktu. Od

czerwca 1994 w 24-kilometrowej strefie bufo-

rowej dzielącej Gruzję i Abchazję stacjonuje

rosyjski kontyngent pokojowy. Abchazja for-

malnie pozostając częścią Gruzji, faktycznie

jest całkowicie niezależna od władz w Tbilisi.

ABCHAZJA, KONFLIKT W ABCHAZJI 1992.

W czasach ZSRR Abchazja była republiką

autonomiczną w składzie Gruzińskiej SRR.

Po wygranych przez nacjonalistę Zwiada

Gamsahurdię (1939-1993?) pierwszych wy-

borach prezydenckich w niepodległej Gruzji

w 1991 doszło do konfrontacji stanowisk

w sprawie określenia statusu Abchazji: Gru-

zini opowiadali się za państwem unitarnym

i niepodzielnym, Abchazi domagali się wię-

kszego zakresu narodowej autonomii. W lip-

cu 1992 parlament Abchazji ogłosił niepod-

ległość republiki i secesję z Gruzji. 14 sier-

ABD AL-KRIMA POWSTANIE. Patrz RlFE-

NÓW WOJNA 1919-1926.

ABD EL-KADERA WOJNA PIERWSZA 1832--

1834. Abd el-Kader (1808-1883), muzuł-

mański przywódca i emir Maskary, dowo-

dził siłami algierskimi podczas podjazdowej

wojny z wojskami francuskimi, które doko-

nały inwazji w okolicach Oranu i Mos-

tagenu. Odniósł zwycięstwo, co zmusiło

Francuzów do podpisania w 1834 porozu-

mienia w Desmłchels. Postanowieniem trak-

tatu Abd el-Kader został dejem (guber-

natorem) Maskary i uzyskał władzę nad

dzielnicą Oran. Francja zawarła traktat

w nadziei, że będzie mogła wykorzystać

Abd el-Kadera jako swego sprzymierzeńca

w Algierii. Druga wojna Abd el-Kadera

1835-1837. Francuskie wojska nadal pro-

wadziły walkę z algierskimi plemionami

zjednoczonymi przez Abd el-Kadera, jed-

nakże przegrały wiele starć. W 1837 pod-

pisano porozumienie w Tafnie, przyznające

Abd el-Kaderowi władzę nad większością

terytorium Algierii; Francja zachowała tylko

kilka portów. Na pozyskanych terenach Abd

el-Kader zorganizował państwo muzułmań-

skie, wykorzystując uczucia religijne w celu

zjednoczenia plemion algierskich. Trzecia

wojna Abd el-Kadera 1840-1847. W grud-

niu 1840 Francja wysłała do Algierii mar-

szałka Thomasa R. Bugeauda (1784-1849),

by rozpoczął regularną kampanię wojenną

przeciwko Algierczykom Abd el-Kadera.

Pod naporem Francuzów Abd el-Kader

wycofał się do Maroka, gdzie zawarł sojusz

skierowany przeciwko Francuzom. Uzbro-

jona w karabiny konnica Abd el-Kadera

walczyła bardzo skutecznie nękając wojska

francuskie nieustannymi wypadami. W koń-

cu jednak armia francuska pod dowództwem

Bugeauda 14 sierpnia 1844 zaatakowała 45-

tysięczne wojska Abd el-Kadera nad rzeką

Isly i odniosła zdecydowane zwycięstwo.

Po bitwie nad Isly Abd el-Kader w

1846 ponownie schronił się w Maroku, z

małym oddziałem dokonywał wypadów i

toczył drobne potyczki z Francuzami.

Straciwszy poparcie sułtana Maroka i mając

zaledwie kilku ludzi, Abd el-Kader poddał

się w 1847 francuskiemu generałowi Chris-

topherowi Lamoriciere (1806-1865).

ACHAJSKA WOJNA 146 p.n.e. Achajowie,

lud zamieszkujący w starożytności połu-

dniową i środkową Grecję, zawiązali w 280

konfederację peloponeskich miast-państw,

zwaną Związkiem Achajskim, której celem

była wspólna obrona przed wrogami. Acha-

jowie usiłowali zmusić Spartę do przyłącze-

nia się do Związku, co się powiodło ok. 190.

Wówczas Związek objął cały Peloponez.

W 147 Rzym wydał Związkowi nakaz wyłą-

czenia z tej organizacji nie tylko Sparty,

która się o to do senatu zwróciła, ale i kilku

innych miast-państw Związek odmówił.

Rzym w 146 skierował przeciw niemu armię

pod dowództwem Lucjusza Mummiusza

Achajskiego. Chociaż Związek wsparło kilka

miast-państw, jego wojsko składające się

w części ze źle wyszkolonych niewolników,

zostało pobite w dwóch bitwach, ostatniej

pod Leukopetrą w pobliżu Koryntu, po

czym Rzymianie splądrowali Korynt i do-

szczętnie go zniszczyli. Następnie Rzymia-

nie rozwiązali Związek Achajski i podpo-

rządkowali sobie całą Grecję.

ACHAJSKO-SPARTAŃSKIE WOJNY. Patrz

SPARTAŃSKO - ACHAJSKIE WOJNY .

ACZINÓW POWSTANIE 1953-1959. Muzuł-

mańscy Aczinowie (Achenowie) w północ-

nej Sumatrze protestowali przeciw włącze-

niu państwa Aczin (lub Aczeh, obecnie

Atjeh) do utworzonej w 1950 republiki

Indonezji. 20 września 1953 rozpoczął się

bunt przeciw rządom prezydenta Sukarno

(1901-1970), którym pokierował Tengku

Daud Beureuh, gubernator wojskowy Aczi-

nu w okresie przed włączeniem tego teryto-

rium do Indonezji. Aczinowie zaatakowali

posterunki policji i koszary wojskowe, usi-

łując zdobyć broń dla powszechnego po-

wstania. Walki partyzanckie trwały aż do

zawieszenia broni w marcu 1957, kiedy to

Aczin został uznany za oddzielną prowincję.

Bunt wybuchł również na innych wyspach

Indonezji, których mieszkańcy domagali się

większej autonomii. Aczinowie wznowili

wtedy walkę, która doprowadziła do pod-

ABISYŃSKO-WŁOSKIE WOJNY. Patrz WŁOS

KO-ETIOPSKIE WOJNY.

ABU MUSLIMA POWSTANIE. Patrz ABBASY-

DÓW POWSTANIE 747-750.

Kahn G. C. - Encyklopedia wojen.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: